Ang una't huling bagay na ginawa ni nanay sa akin
ay humingi ng tawad.
KABANATA ISA
Ano?
Sa tingin mo, iiyak ako?
'Di ako lasing.
Gusto kitang makausap.
Buweno...
nag-uusap na tayo. Ano na?
Ano'ng magagawa ko para sa'yo, Caesar?
Babalik ako sa hilaga.
Malapit na.
Tatakas ako, at gusto kong sumama ka sa'kin.
Pupunta ka sa hilaga...
at kakain na ako.
Pakiusap, Cora.
'Wag mo akong isusumbong, may tiwala ako sa'yo,
pero aalis na ako rito. Kailangan ko nang umalis.
Ano'ng kailangan mo sa'kin?
Pampaswerte.
Pampaswerte?
Makinig ka, Caesar.
Alam kong bago ka pa lang sa plantasyong ito,
pero dapat mong malaman na 'di ako namimigay ng pampaswerte.
'Di ako...
Uy, Tay.
Sa yaong lumang parang
Jockey, dapat kang kumain, naintindihan mo?
Hindi, Jockey, si Cora 'to.
Saan ka nagpunta, Mabel?
Hinay-hinay lang.
Carrot 'yan.
Kaya mo ba?
Ayos.
Halika rito.
Bumaba ka.
Panginoong James. Panginoong Terrance.
'Wag kang mag-alala.
Nag-uusap kami ng kapatid ko tungkol sa negosyo
at narinig namin ang musika.
Sabi ko sa kanya,
"Iyan ang pinakapangit na ingay na narinig ko."
Diyos ko, ang gulo.
Patawad sa pang-aabala, Panginoong Terrance.
Walang problema, Jockey.
Kakaiba ang pangangasiwa mo sa mga negro mo, kapatid.
Gagawin ko ang gusto ko sa pag-aari ko.
Gano'n ka rin naman.
Magagalit si tatay kung buhay pa s'ya.
Hayaan mo s'yang magalit.
Jockey, kailan nga pala ang kaarawan mo?
Ang pagkakaalala ko sa Setyembre.
Setyembre 14.
Pero Hunyo pa lang, Jockey.
Tama po kayo.
Ilang taon ka na ngayon?
'Di ko po alam, Panginoong Terrance.
Ayos lang, Jockey.
Ayos lang naman.
Alam kong hinahayaan mong magsaya ang mga alipin mo,
pero wala akong ideya na napakagarbo nito.
Para ba sumama tingin nila sa'kin?
'Wag kang magpanggap na may pakialam ka sa opinyon nila.
Tama ka nga naman.
Itigil na natin ito.
Ayaw kong tiisin ang amoy rito.
may binanggit ang kapatid ko na may negro daw rito
sa ari-arian n'ya,
na may isang batang kabisado ang Deklarasyon ng Kalayaan.
'Di ako makapaniwala sa kanya.
Naisip ko na baka maipakilala mo s'ya sa'kin,
dahil narito na rin naman ang lahat para magsaya.
dahil mo sa'kin ang batang kabisado ang Deklarasyon.
Si Michael,
ang batang may peklat dito?
Patawad po, pero patay na po si Michael.
Nagkasakit po s'ya.
Kailan?
Mga anim o pitong buwan na po.
Dapat ay sinabi sa'kin.
Kapatid, dapat ay mas pagbutihin mo ang pamamahala sa ari-arian mo.
'Wag kang makialam.
Kaya rin ng batang 'to.
Palagi silang magkasama ni Michael.
Ipagawa mo sa kanya.
Totoy, papakinggan ka namin.
Gawin mo ang sabi ng Panginoon.
Papatayin nila tayong lahat.
"Kung sa paglipas ng mahahalagang pangyayari,
"naging..."
Diyos ko,
nakita't narinig ko na ang lahat ng bagay.
"Kung sa paglipas ng mga pangyayari sa buhay ng tao,
"naging kinakailangan para isang grupo ng mga tao
"na pawalang-bisa ang mga politikal na ugnayang nagdurugtong sa isa pa,
"at angkinin sa gitna ng mga kapangyarihan sa sanlibutan,
"ang hiwalay at pantay na lakas ng mga Batas ng Kalikasan
"at ang Katangian ng Diyos ay nagbibigay sa kanila..."
Paumanhin po, Panginoon! Patawad po.
Bata!
'Wag.
-Gusto mong uminom? -Dahan-dahan lang.
May problema sa kanya.
Nang tumakas at iwan s'ya ni Mabel, may nag-iba sa kanya.
'Di na s'ya gaya ng dati.
Alam n'yong naririnig n'ya tao?
Harapan n'yo pa talaga siyang sinasabihan nang masama?
Kung narito si Mabel, natamaan na kayo sa kanya.
'Di ka dapat nandito.
'Di pa ba sapat ang pagpapahirap sa kanya?
Mas presko ang hangin dito.
Makakabuti ito sa'yo.
Paano kapag nakita tayo ni Connelly?
'Wag kang mag-alala. Walang pumupunta rito.
"Pero naisip ko na 'di pa ito ang pinakamasama,
"sapagkat bagama't masasama ang mga tao
"sa kabila ng laki nila,
"baka tinga lang ako sa bibig
"ng isa sa mga dambuhalang barabarong ito
"na makakahuli sa'kin?"
Puputulin ang dila mo at lalasunin ka ng Panginoon
'pag nalaman n'yang nakakabasa ka.
Ano 'yan?
Gulliver's Travels ang tawag dito.
Tungkol ito sa...
isang manlalakbay.
At naliligaw s'ya at sinusubukang makauwi.
Nagsasalita s'ya rito tungkol
sa mga higanteng tulad ni Goliath.
At na dahil mas malaki at mas makapangyarihan sila,
baka mas masama at mas malupit sila.
Tulad ng mga puti.
Cora, gusto mo bang sumama sa'kin?
Oras na para umalis dito.
Puro paghihirap lang dito.
Hapdi at paghihirap.
D'yan ka mali tungkol sa'kin, Caesar.
Iniisip mo na pampaswerte ako dahil nakatakas ang nanay ko,
pero mali ka.
Mali ka.
'Di ako pampaswerte.
Basura lang ako.
Basurang nagdulot sa isang babaeng tumakas sa gitna ng gabi
at iwan ang nag-iisa n'yang anak.
Iniwan s'yang maghirap at mabulok sa lintik na plantasyong ito.
Ganyan ba ang pampaswerteng hanap mo?
'Di ako dapat narito.
Pero ako, oo.
May problema ka ba?
Wala.
Kapag sinabi ng panginoong magsiping, dapat tayong magsiping.
Wala na tayong magagawa rito.
Makinig ka.
Alam ko ang tungkol sa mga tulad mo.
Tumatakas kayo sa dilim at nagtutungo sa sapa
para ibang mga lalaki ang makaniig.
Problema mo 'yon.
Pero dito, tayong dalawa,
pinagsasama n'ya ang lalaki't babae para magparami.
At kapag 'di sila nagkaanak,
malalagot tayo.
Nauunawaan mo ba?
'Di ako pinaparaming tulad ng baka.
Malinis ang puso mo, Caesar.
Dalisay, tulad mismo ni Hesukristo.
Pero 'di ito Virginia,
at 'pag 'di mo ginagamit ang ari mo, kukunin ito ni Panginoong Randall.
Puputulin n'ya ito.
Itatago n'ya para 'di mo na magamit ulit.
'Di ka mas mahalaga kaysa sa'min.
At 'di ako magpapakahirap para sa'yo.
Kunin mo ang mga gamit mo.
Bakit?
Sige na, kunin mo na.
'Wag kang magwawala.
Bigyan ng leksyon ang negrang 'yan!
Sige po.
Kumilos ka na.
Dito ako ipinanganak ng nanay ko.
-Pakisabi sa kanya. -Tumayo ka!
Huwag po.
-Hawakan mo ang mga binti n'ya. -Huwag!
-Hawakan ang mga binti. -Huwag!
Tara na.
Pumasok at linisin ang maruming iyon.
Ayaw ko sa salamangka ng mga itim. Bilis!
Bilisan n'yo!
Bilisan!
Pakintabin n'yo.
-Bilisan mo, Hezekiah. -Opo.
-Bumalik ka sa nanay mo. -Opo, amo.
Tumigil kayo.
Tumigil kayo!
Mga negro, magsitigil!
Magsitigil kayong lahat!
Magsiyuko kayo ngayon.
Magsiyuko para sa kapatid kong si James,
na tinalo ng sakit n'ya,
at pumanaw para makapiling ang Diyos,
tulad ng nanay at tatay ko
at tulad ng lahat ng dakilang panginoong pinagpalang matanggap ang biyaya ng Diyos.
Amen, Panginoong Terrance.
Ngayon,
dati, hati kami ng kapatid ko sa magandang lupaing ito,
tulad ng ating dakilang bansa, hinati sa hilaga at timog.
Simula ngayon,
wala nang hilaga at timog na lupain.
Magiging isang plantasyon na lang.
At ako ang mangangasiwa sa mga aliping narito.
Kung gusto n'yo,
pwede n'yong kausapin ang mga kapatid ninyo sa timog plantasyon,
pero lubos na magkaiba ang pamamalakad naming magkapatid
hinggil sa pangangasiwa sa mga alipin.
Dahil dito,
bawal na ang mga pagdiriwang.
Lalagyan ng taripa ang mga kikitain sa bayan kada Linggo.
At para matiyak ang pagpapatuloy sa magagandang lahi,
ako mismo ang mamamahala sa mga pagpapares
at sa pagpaparami.
Matagal nang para lang sa kasiyahan ang pinakamagagandang lahi.
at hindi sa bokasyonal
Ang ilan sa inyo na makikisig
ay 'di napapakinabangan.
Ayos lang po ba ang lahat, Panginoong Terrance?
Ayos lang, Prideful.
Maayos ang lahat.
Balik sa trabaho!
Bumalik na kayo sa trabaho!
Tara!
Tara na!
Tara!
Tara na!
Aleluya,
ngumiti ang Panginoon sa Sambahayan ni Randall.
Painumin ang mga kabayo bago ang usapang pananalapi?
Sige, Homer.
Tara na?
Ayos.
Oo naman.
Pakisabi kay G. Connelly na nagbalik na ang alibughang anak.
G. Randall,
may espiya ka ba sa mga negro dito?
'Di ko masabing mayroon.
May mga negro sa bahay
na sumisipsip gamit ang paninira sa mga nasa taniman, pero--
Makakabuti kung maglalagay ka.
May usap-usapan.
May usap-usapang may lihim na riles para sa mga tumatakas na alipin.
Imposible.
Oo nga.
Pero saan sila napupunta?
Ang mga tumatakas at 'di na bumabalik.
Para bang tumatakas ang isang negro
patungo sa ibang daigdig.
Nakita mo na ba?
Bilang isang taong katulad mo,
naniniwala ka ba na totoo ang lihim na riles?
'Di ko pa 'to nakikita.
Pero tuso ang mga negro.
Lahat ng bagay ay posible sa mundong ito.
Kapag nakita ko ito, maniniwala ako.
Ngayon, ang pinag-uusapan natin.
'Di ako tatanggap ng bayad para sa pagbabalik ng ari-arian mo,
isipin mong pambawi ito
sa utang ko sa sambahayang ito.
Paalam na.
Paumanhin,
'di ko 'to maunawaan.
May 'di ako nabawi na alipin maraming taon ang nakakaraan,
bago mamatay ang tatay mo.
At tanging aliping nakatakas at 'di naibalik.
Ito ang pinakamatinding kapalpakan ko.
Kilala ko ang negrong sinasabi mo.
Sabi nila, ang pinakamasamang uri nila.
Walang puso, kahit sa ibang negro.
Talaga?
Gano'n nga.
Ang negrong sinasabi mo ay iniwan ang anak n'ya,
isang negra na kinamumuhian din
ng mga kapwa niya.
Gusto kong makausap ang babaeng ito.
Siyempre naman.
Nadarama mong tinraydor ka.
Dapat lang.
May galit ka.
Dapat mong tanggalin 'yan.
Lalamunin ka nito.
Nakakaapekto ang puso sa katawan.
Paaalabin ka nito, pero...
ito ang pinakapangit na pampaalab.
Ang pinakapangit.
Nasa iyo siya.
Nadarama ko 'to.
At gagawin mo ang lahat para matanggal siya.
Oo, gagawin mo.
Diyos ko, gagawin mo..
Patawad sa panghihimasok.
PAGLALAKBAY SA MALALAYONG BANSA
"May ilan akong nabasa
"tungkol sa magagandang paglilingkod sa mga prinsipe at estado...
"at nagnais na makilala ang mga taong
"gumagawa ng mga paglilingkod na 'yon.
"Nang magtanong ako, sinabi sa'kin, ang mga pangalan nila'y
"'hindi makikitang nakatala,
"'maliban sa ilan na
"tinukoy ng kasaysayan bilang pinakamasasamang kriminal at traydor."
"Para sa nalalabi,
"hindi ko sila narinig ni isang beses.
"Tila malulungkot ang itsura nilang lahat,
"at masasama ang ugali.
"Sinabi ng marami sa kanila na namatay sila
"dahil sa kahirapan at kahihiyan.
"at ang nalalabi ay dahil sa bitay."
'Di ka masyadong kumakain, G. Churchhill.
Paumanhin,
pero 'di ko maunawaan kung paano makakakain habang may ganitong nangyayari.
Kakaiba ito, tama ba?
Ang kumain at uminom
habang nilalatigo ang isang tao.
Buweno,
G. Churchill,
ang una mong pagkakamali, ang negro at tao
ay makaibang-magkaiba
Ang tao ay nakakapag-isip,
nakakapangatwiran, at nagmamahal.
'Di kayang gawin ng mga Negro ang mga bagay na 'yon.
Kaya mahalagang bigyan sila ng mga restriksyon at patnubay
kung paano mamuhay.
At kapag 'di sila sumunod,
mahalaga ring gawin silang halimbawa.
Magsitigil kayo.
Gusto kayong makausap ni Panginoong Randall.
Iwan n'yo ang inyong sako sa kung nasaan ang mga ito.
Tara na.
Iwan ang mga sako kung nasaan ang mga 'to.
Tumigil ka na.
Halina kayo.
Tara na Lovey, Ruth. Tara na.
Sige lakad.
Tara na, mga negro.
Magsilapit kayo, mga tupa ko.
Magsilapit kayo.
Ngayon, nais kong masaksihan n'yo ang aral na 'to.
"Ang mga nasa ilalim nang pagkaalipin
"ay ipapalagay na karapat-dapat ang mga panginoon nila sa lahat ng karangalan,
"upang 'di mapasama ang pangalan ng Diyos at ang turo.
"Yaong may mga naniniwalang panginoon
"ay 'di dapat maging suwail dahil magkapatid sila,
"sa halip ay dapat mas paglingkuran sila
"dahil ang nakikinabang sa mabuting gawa nila
-"ay mga naniniwala at minamahal." -Tama na!
"Ituro, ituro at ihikayat ang mga bagay na ito."
Tama na po, Panginoon!
Tama na po!
"Ipalagay na karapat-dapat ang mga panginoon nila
"sa lahat ng karangalan."
Salita ito ng Diyos, 'di ba?
Sumpain ka!
Ano'ng parusa sa 'di pagsunod sa salita ng Diyos?
Huwag!
Sumpa...
at walang hanggang apoy.
Oras na.
Mga negro, magsibalik na sa trabaho.
Tama na ang pagtameme. Balik na sa trabaho!
Bumalik na kayo sa trabaho.
Ngayon na!
Sabi na nga ba't may balak ka.
Sumasama sa kanya, at 'di sinasabi sa'kin.
Tapos hinukay mo ang mga ube kahit 'di pa hinog!
Lovey, bumalik ka na bago mo kami ipahamak.
Sasama ako sa inyo.
'Di s'ya papayag na tatlo tayo.
Alam niyang sasama ako?
Sulitin na natin ang gulat niya.
May sapat naman tayong pagkain.
Tara na.
Bakas ng baboy.
Baboy-damo.
Titingnan ko lang ito sandali.
Gamitin mo naman ang kutsilyo mo at ihuli kami ng makakain, ha?
Huli kayo!
Halika, anak ng puta!
Oras na para sa parusa mo!
Sandali. Nasaan tayo?
'Di ko alam.
Tama ba ang daan natin?
'Di ko alam.
Sinabi mo kay Lovey kung saan tayo pupunta?
-Sinabi mo ba? -Hindi.
Hangal tayo na 'di ito pinaghandaan.
Gagamit sila ng mga aso para mahanap tayo.
Kasama nila ang lahat ng Puting lalaking may shotgun sa loob ng 100 milya.
-Dapat tayong magpatuloy. -Paano si Lovey?
Paano si Lovey?
Dapat tayong magpatuloy.
Nariyan s'ya.
Sigurado ka?
Nakikita mo ang pulang bubong?
Doon tayo pupunta.
D'yan ka pupunta.
Walang may alam na kasama ako.
Alam na nila ngayon.
Handa ka na?
Kumusta kayo?
Ayos kami.
May balita ba sa kasama namin?
Pinag-uusapan kayo ng estado.
S'ya ang dahilan kung ba't kayo nahuli.
Siya ang una nilang napansing nawala,
kaya hinabol kayo noong gabing iyon.
Sana ay wala s'yang alam tungkol sa'kin o sa plano natin.
Wala.
May isa pa.
May lalaki sa kakahuyan,
na kasama ng mga tumutugis sa inyo, at
matindi ang naging tama n'ya mula sa inyo.
Sabi nila ay baka 'di na s'ya magising.
Kaawaan mo siya..
Kaawaan?
Gusto kayong patayin ng bawat Puting lalaking nasa loob ng 100 milya.
Kailan darating ang tren?
Humanap ka ng sulok.
-Bababa tayo? -Oo.
Mag-ingat sa hagdan na 'to.
Susunod ako sa'yo.
Narito na maya-maya ang tren.
-Kailangan ko kayong isulat sa manipesto. -Paumanhin?
Lahat ng maglalakbay sa riles ay dapat isulat sa manipesto.
Paano namin mabibilang ang mga kaluluwang ipinagkatiwala sa kampanyang ito?
At pwede namang marami o kaunti ang sabihin ninyo
pero dapat kayong magsalita.
Ako ang magsasalita para sa'ming dalawa.
Ako si Caesar Garner.
Siya si Cora Randall.
Isinilang ako sa Virginia.
Ipinangako na makakalaya na ako kapag namatay ang panginoon ko.
Nang namatay ang panginoon ko, ipinagbili ako sa Georgia.
Isinilang si Cora sa plantasyon ng mga Randall. Doon kami nagkakilala.
Sino ang gumawa nito?
Sino ba ang may gawa sa lahat ng nasa bansa?
Hanggang saan ito?
Malayo rito, iyon lang ang masasabi ko.
Sakay na!
Muntik ko malimutan.
Itinatago ko ito para sa'yo.
Malapit mo nang matapos.
Sayang naman kung 'di mo malalaman ang wakas.
Kung gusto n'yong makita ang diwa ng bansang ito,
dapat kayong sumakay sa tren.
Tingnan ang paligid habang umaandar,
at makikita n'yo ang tunay na itsura ng America.
May usap-usapan tungkol sa lihim na riles ng tren.
Parang makakatawid sila sa kabilang mundo.
SA UNAHAN NG LIHIM NA RILES NG TREN
Welcome sa inyong hinaharap.
Totoo ito, Cora.
Narito ka. Narito ako. Tayong dalawa.
Magkakasama, bumubuo tayo ng mabuting pag-iisip
para sa sa pagiging mas maayos na buhay Negro!
May mga nangyayari rito
na hindi kami naniniwalang nauunawaan mo.
May parating na tren.
-Pangalan? -Cora Randall.
Sumakay kami ng underground mula South Carolina.
Doon ka na lang sana.
Ang babae sa bulletin ay wanted sa pagpatay ng bata.
Lalabas tayo rito, pangako.
Hello, bulilit na Missy. Hinihintay ka namin.
Nagpunta rito sakay ng tren?
At iniwan ang lahat ng tao roon.
Pero takas pa rin ako mula sa Georgia.
Ligtas ka rito, Cora.
Hindi siya susuko sa paghahanap sa'kin.
Kailangang maging matatag ka. Mapagmatyag, tulad ko.
Ang napakagandang lugar na ito...
binuo ng pagmamahal at tapang ng mga Black.
Matatakasan natin ang pagiging alipin
nguni't hindi maglalaho ang pilat.
Lahat ng nalaman mo
ay nagsabing kahibangan ang kalayaan.
Pero, narito tayo.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Arvin James Despuig
Mapanlikhang Superbisor Maribeth Pierce