Hindi 'yan maaari.
Patawad po, pero ganito talaga.
'Di mo 'ko pwedeng iwan dito.
Tiyak akong darating ang tagapamahala ng istasyon.
Gusto sana kitang bigyan pa, pero ito lang ang mayro'n ako.
Matutulungan ka nito kahit paano.
Sa'n ka nanggaling, binibini?
Sa Georgia.
Ang layo mo sa Georgia.
Tigasin ka siguro.
Mag-ingat ka, Binibining Cora.
KABANATA TATLO
Sino ka?
Sarado ang istasyong ito.
Nakita mo naman, 'yon ang dulo ng riles.
At may mga bagay na dapat kang malaman,
kausapin mo man ako o hindi.
Ikaw ang tagapamahala ng istasyon?
Oo, pero...
'Di na 'ko tumatanggap ng mga pasahero.
Narito lang ako para iwan ito para sa sinumang daraan.
Pero narito ako. Nangako kayong tutulungan ako.
Ano'ng pangalan mo?
Cora Randall.
Mula sa Georgia.
Mabel ang pangalan ng nanay ko.
Tumakas bago ako.
May kasama akong kaibigan.
Dalawang kaibigan.
At ano'ng mga pangalan nila?
Caesar at Lovey.
Tumakas kami papuntang Griffin, sa South Carolina.
Dapat nanatili ka ro'n.
Nasaan ang nanay mo?
Napalaya na ba s'ya? Mababawi ka ba n'ya?
Maraming inuming tubig at ilaw rito.
May mga nakatagong pagkain din.
Pasasabihan kita 'pag pwede na.
Baka isang buwan, baka mas mahaba pa.
'Di ako pwedeng manatili rito! 'Di pwede!
Wala kang lugar dito, nauunawaan mo ba?
Hindi. Hindi!
Kung gagawin natin 'to,
'di mo 'ko panginoon,
pero dapat mo 'kong sundin, nauunawaan mo ba?
Malapit nang sumikat ang araw,
pero dapat mo 'tong makita.
Landas ng Kalayaan ang tawag nila rito.
Hanggang bayan ang mga katawan.
Bakit ang sama?
Para maging babala.
Ipinagbawal ng North Carolina ang mga Negro.
'Di sila pwede rito.
Kahit ang mga alipin?
Lalo na ang mga alipin.
Sukdulang kasamaan ang magagawa ng isang taong...
naniniwalang makatwiran ang ginagawa n'ya.
Dapat na tayong magpatuloy.
Ayos ba...
Dapat kang maghintay.
Dapat tayong magmadali.
Ano?
May dapat akong sabihin sa'yo.
Ano'ng dapat mong sabihin sa'kin?
Wala 'kong magagawa. Pero...
-Ano'ng dapat mong sabihin sa'kin? -Ethel.
-Nasaan? Saan mo 'to inilagay? -Huminahon ka.
Huminahon ka. Ethel, baka matakot s'ya sa'yo.
Para mo na tayong pinatay.
Sabi ko, magmadali ka.
Ethel, 'di ko s'ya maiiwan do'n para mamatay.
Kaya dinala mo s'ya rito? Para sama-sama tayong mamatay?
-Wala ako ginawang ganun. -Labas.
-Wala ako ginawang ganun! -Labas!
Tandaan mo, gawin mo nang eksakto ang sasabihin ko.
Wala 'kong magagawa.
Wala 'kong magagawa, Ethel.
Dito ka.
Napakahalagang wala kang gagalawin sa attic na 'to.
Dadalhan kita ng pagkain sa gabi pagkaalis ng katulong namin,
at lilinisin ko rin ang orinola mo.
Katulong?
Sabi mo'y walang Negro dito.
Mga Irish ang pumalit sa inyo.
'Di mo aasahang makakakilos ang mga tao rito nang walang inaasahan.
At ang asawa mo?
Isusumbong ba n'ya 'ko?
Hindi.
Nakita mo sa landas,
kapag nahuli ka rito, papatayin tayong lahat.
Patawad.
'Di ikaw ang pinakamatindi kong sikreto.
Wala 'kong magagawa kundi magtiwala sa'yo.
Gumawa ang tatay ko ng pekeng kisame.
Dapat kang manatili sa espayo roon
maliban kung papayagan kitang bumaba sa attic.
Tandaan mo, gagabayan ka ni Grace.
Umapak ka rito.
Umakyat na ako...
kaya handa na s'ya sa pagdating mo.
Kunin mo.
'Di ka kasya rito.
Sa harap ako natutulog.
Kahit saan ka matulog.
"Gagabayan ka ni Grace."
Ikaw si Grace?
Nasa likod mo ang orinola.
Tinatakpan ko 'yan ng basahan,
-lalo na 'pag tag-init. -Tag-init?
-Gaano ka na katagal-- -Tigil.
Iyang isa?
Maingay 'yan.
Tandaan mo.
Salamat.
'Wag kang magpasalamat.
Ayaw ko lang ibigti sa anumang puno.
Bumaba ka.
Bumaba ka ngayon na!
Naisip kong dapat kang kumain, kaya...
heto.
Salamat po.
'Di ka ba nagugutom?
Nagugutom po.
Nasaan po si G. Martin?
Natutulog s'ya.
Salamat po.
Baka nalimutan kang balaan ni Martin,
may Irish na babaeng pumupunta rito.
Si Fiona.
Alam mo bang sinungaling silang lahat?
'Pag narinig ka n'ya, isusumbong n'ya tayo, at papatayin tayo.
Opo.
Dagdag pa,
darating bukas ang anak namin at asawa n'ya.
'Di nila dapat malamang narito ka, nauunawaan mo?
Nauunawaan ko po.
Kailan po ako makakaalis?
Ang tanga...
ang tanga mo.
'Pag nasa taas ka, bawal kang mag-ingay.
Wala ni isang tunog.
Sa kamatayan, O Panginoon
Aluin mo ako
Nagising ako ngayong umaga nang napakasigla,
nalalaman na ngayon ay magtitipon-tipon tayong muli,
kung saan itinatag ang ating sambayanan,
para ipagdiwang ang ating mga pagpapala at kadalisayan.
Para pasalamatan at ipagdiwang ang ating mga tagapagtanggol.
Palakpakan natin sila.
Ngayon, masaya akong makasama ang isang bagong kasapi,
isang binata mula sa isang magandang pamilya
na sumapi sa bilang ng mga Night Rider ngayong linggo lang.
Halika, Richard,
at humarap ka sa kanila. Sige na.
Iyan na. 'Wag kang mahihiya.
-Kumusta ka, Richard? -Maayos naman po.
Maayos naman, ha?
Sasabihin ko sa inyo ngayon,
'di lang ayos ang ginagawa ni Richard.
Oo, higit pa sa maayos.
Tinitingnan ni Richard ang imbakan ng isang barko
at nahanap niyang nagtatago sa ilalim ang pesteng ito.
Louisa ang pangalan n'ya.
Pumasok siya, dahil sa kalituhan,
sa dakilang estado ng North Carolina,
naniniwalang matatakasan niya ang talino ng sistema natin.
Ngayon, sa madlim na daigdig na 'to,
kaawa-awa at nanganganib ang ating mana bilang mga taga-Timog,
maaaring marumihan
ng mga damuhong tulad ni Louisa,
handang maglabas ng 50 maliliit na negro,
at sirain ang estado natin.
Ayaw ko iyan.
Hindi rito,
sa dakilang Puting estado ng North Carolina,
dalisay sa lahat ng paraan, tulad ng nilayon ng Panginoon
sa pangitain niya hinggil sa kanyang mga tao
bago dinala sa mga lupain natin ang mga salot na itim.
Ang iba, tulad ng mga kapatid natin
sa South Carolina,
ay tinanggap na tulungan ang mga negro.
Sa'kin, mas mahirap turuang mag-isip ang negro kaysa matematika sa mga baboy.
Pero, 'di natin tinuturuan ng matematika ang mga baboy sa dakilang estado natin,
tama ba?
-Hindi! -Hindi po.
Tama 'yan.
Kinakatay natin ang mga baboy?
Ba't iba ang gagawin natin sa mga negro?
Dapat ay sinabi ko 'yan sa'yo.
Tatakas tayo, pangako ko.
Oo, pero...
saan tayo pupunta?
Patawad.
Salamat.
Masaya akong tumutulong ka, Nay, pero dapat kang sumali sa kasiyahan.
Palagi naman, mahal ko.
Kaya nga nar'yan si Fiona.
Dapat 'di ka nagtitiwala sa mga Irish tulad ng sa mga negro, Jane.
Nay.
Ano?
Wala akong sinabing masama o mali.
Fiona, ako nang bahala r'yan.
Kumain ka na.
Katulad si Jane ng nanay n'ya sa katangiang 'yan.
'Di mo na dapat sabihin pa. Napansin ko.
Nang 'di nagsasalita ng 'di maayos.
-Mga ginoo. -Ayos.
Ano'ng mayro'n tayo?
Apricot ang mga ito, resipe ng Nanay ko. At luya ang mga ito.
-Maraming salamat. -Salamat.
Pero ang mga Republican
ay lumalakas,
at marami silang nakakahikayat na argumento.
Matapos ang kagaguhan ng Missouri Compromise,
kailangan natin ang lahat ng tulong. Pasensya po sa pananalita ko.
'Di ako ang may maselang tainga sa bahay na ito.
Gano'n ba?
Hindi na po, salamat.
Ayos lang ang mga tainga ko, Constable.
Pero 'di nila gusto ang tunog ng digmaan... at ng kamatayan.
Sino nagbanggit ng kamatayan?
Wala.
Kasi... Naaalala ko lang ang babae kanina.
Patawad po.
'Di mo gusto ang seremonya natin, Martin?
Hindi sa 'di ko gusto.
Wala ako rito kung gano'n.
Nakita ko na ang Oklahoma, Indiana.
Ikaw ba, Constable?
Hindi pa.
'Di ko kailangan.
Ang North Carolina ang nilayong kaharian ng Diyos sa America.
Dalisay.
Ano'ng problema mo, kaibigan?
Paumanhin?
Ano'ng--
Wala 'kong problema sa layunin natin,
pero naiisip ko minsan na baka dapat pag-isipang muli ang pamamaraan natin.
Tama.
Ano 'yan?
Ano'ng binhi 'yan?
Ba't may dala-dalang kang okra?
Dahil sa'kin ang mga 'to.
Itinanim ang mga 'to ni nanay.
At ng nanay n'ya.
Magsasaka ka?
Sabi na nga ba, Cora.
Nadarama ko 'yon. May lupa sa ilalim ng iyong...
Bibisitahin nila ang puntod ng tatay ni G. Martin.
Wala rin dito ang bruhang si Fiona.
Dapat mong itanim ang mga 'yan, alam mo?
Wala 'yang silbi kung bitbit mo lang.
'Di para sa gan'yan ang mga 'yan.
Napakabarat.
Amoy ihi at alkampor ang lugar na 'to.
Ayaw ko sa kanya.
Ayaw ko sa kanilang lahat.
-G. Martin? -Ano 'yon, Fiona?
Gusto mo bang bumalik ako't linisin ang tub?
Hindi, ayos lang. Ako na ang...
Salamat, ako na ang gagawa pagkatapos ng culling.
Sige po, G. Martin.
Mag-ingat po kayo.
Ikaw rin, Fiona.
May dala akong manok.
Kailangan ko ang kahon.
Masama ang pakiramdam ko.
Kailangan ko ng sariwang hangin.
Aalis kami mamaya ni Ethel.
Dapat kayong maligong dalawa.
Nauunawaan mo ba 'ko?
May sakit ako.
Baka 'di na mainit ang tubig,
pero sana'y magustuhan n'yo.
'Di namin papatayin ang apoy, basta't 'wag...
'Wag kayong maglalakad nang nakakandila.
Oras na para maligo, binibini.
Gagabayan ka ni Grace, tulad ng dati.
Isang buwan ang sabi mo.
Lagpas na.
Kailangan naming umalis dito.
Tingnan mo 'ko.
Tuyo ang balat, dumudugo ang gilagid.
'Di naman makakayanan ang taglamig.
Dadalhan ko kayo ng lemonada kada umaga.
At dapat n'yong inumin.
Hindi, isakay mo kami sa karwahe't dalhin kami sa riles,
at baka pwede nating hintayin--
'Di pwede! Sinabi ko sa'yong 'wag kang pumunta rito, 'di ba?
Sinabi ko sa'yo.
Nagmakaawa ako sa'yo.
Patawarin mo 'ko.
Naghihintay si Ethel.
Pinagpalang katiyakan, nasa sa'kin si Hesus
O, kay tamis ng banal na kaluwalhatian
Tagapagmana ng kaligtasan, tinubos ng Diyos
Buong araw pinupuri ang Tagapagligtas ko
Sinasabi ng Banal na Kasulatan, "Kaya't
"pagkatapos niyang makapag-alay ng mga handog na sinusunog,
"sinabi ni Jehu sa bantay at sa mga kapitan,
"'Kayo'y pumasok at patayin ninyo sila. Huwag patatakasin ang sinuman.'
"At pinatay sila sa pamamagitan ng talim ng espada,
"at tinapon sila ng bantay at ng mga kapitan,
"at pumasok sa loob ng bahay ni Baal.
"At kanilang inilabas ang mga imahen sa bahay ni Baal, at sinunog ang mga ito.
"At kanilang inilabas ang mga imahen sa bahay ni Baal,
"at sinunog ang mga ito."
Sunugin ang mga ito, mga kapatid.
Tularan si Jehu.
Itinatatwa ko ang makasalanang tekstong ito.
Wala kang lugar dito.
"Kanilang winasak ang mga imahen ni Baal, at winasak ang bahay ni Baal,
"at ginawang tapunan ng dumi hanggang sa araw na ito.
"Sa gayon inalis ni Jehu si Baal mula sa Israel.
"At kanilang inilabas ang mga imahen sa bahay ni Baal.
"At sinunog ang mga ito.
"At kanilang inilabas ang mga imahen sa bahay ni Baal.
"At sinunog ang mga ito, at sinunog ang mga ito.
"at sinunog ang mga ito."
Pwede bang makahingi ng amen?
-Isa pa ngang amen. -Amen.
Nabinyagan na kayo ng apoy.
At napapasa bawat isa sa inyo ang Panginoon.
Uminom ka nang kaunti.
'Di ko kaya.
Fiona, pwede bang pakuha ng gamot?
Sige po.
-Martin! -G. Wells!
'Wag mo s'yang hawakan!
-Ethel, lumayo ka. -Mas mabuti kung umalis ka na.
-Bulutong 'yon. -Dito lang ako.
Baka nahawa s'ya sa'yo.
-Kalahating baryo sa Hispaniola patay. -Sweldo ko?
Sino magbabantay sa bahay?
Ipapatawag kita 'pag magaling na si Martin!
Maaawa ako sa'yo...
kung 'di ka na kaawa-awa.
Ano pa bang magagawa natin?
Itinuro sa'kin ng mga magulang ko
na kailangan nating lahat ang biyaya ng Tagapagligtas.
'Di ako tunay na Kristiyano kung 'di ko ibabahagi ang salita
ng Panginoon sa paganong nasa bahay ko.
Naibahagi na po.
Binigyan po ako ni G. Wells ng Biblia.
At naunawaan mo 'to nang walang nagtuturo?
'Di ko alam
kung ba't ganito ang mundo.
Sa ilang paraan,
anak tayong lahat ng Diyos,
pero isinumpa niya ang iba,
tulad ng mga Irish o mga negro, mga ketongin, at mga baliw.
Pero palaging nasa banal na kasulatan ang sagot.
Kaya ka dinala rito ng Panginoon.
Pakiusap.
Babasahan kita.
"Sa Jacob siya'y nagtatag ng patotoo,
"at sa Israel ay nagtalaga ng kautusan,
"na kanyang iniutos sa ating mga magulang,
"na dapat ipaalam sa kanilang mga anak,
"upang malaman ang mga iyon ng susunod na salinlahi,
"pati ang mga batang ipapanganak,
"na magsisibangon at sasabihin ang mga iyon sa kanilang mga anak,
"upang kanilang ilagak ang kanilang pag-asa sa Diyos,
"at 'di malimutan ang mga gawa ng Diyos, kundi ingatan ang kanyang mga utos.
"Upang kanilang ilagak ang kanilang pag-asa sa Diyos."
Mahal ko.
Isinumpa ka,
tiyak iyon.
Pero kung susundin mo 'ko at makikinig sa Panginoon,
maliligtas ka rin.
Unawain mong salita 'yon ng Diyos.
Nakikita ko
ang kasamaan sa'yo.
Sa uri mo.
Ang pagpunta mo rito,
kalooban 'to ng Diyos.
Ipinadala ka Niya.
Ipinadala ka Niya sa'kin.
At nagpapasalamat ako.
Sa ngalan ng Ama, ng Anak,
at ng Espiritu Santo.
Nakatira s'ya sa bahay na 'yon.
Tingnan ang isang 'yon.
Magandang umaga.
Martin, isinusulat mo na ba ang talambuhay mo?
Hindi pa, Constable.
May hinahanap na partikular na pag-aari ang ginoong ito,
isang negrang tumakas mula Georgia.
Mabuti 'yan, Constable,
pero alam mong walang mga negro dito
at nakikita n'yong may bulutong ako.
Makakabuti kung 'di mahahawa ang patroller--
'Di ako patroller.
"Bagaman ako'y lumalakad sa lambak ng lilim ng kamatayan,
"wala akong katatakutang kasamaan.
"Ang iyong pamalo at ang iyong tungkod ang nag-aalo sa'kin."
Ang negrang hinahanap ni G. Ridgeway
ay responsable sa pagpatay sa isang Puti.
Tama 'yon.
Dapat natin s'yang payagang tingnan ang mga bahay.
Buweno,
tulad ng sinabi ko...
Hoy! Bitiwan mo 'ko!
"Naghahanda ka ng hapag kainan sa harapan ko..."
Iminumungkahi ko lang na ang bahay na 'to...
Bumalik ka na ngayon sa balkonahe.
Patawad, G. Ridgeway. Pwede bang maupo ka?
'Di mo dapat payagang manganib ang buhay ng ginoong ito.
-Hindi, kami ay-- -Bumalik ka sa balkonahe!
Ba't 'di ka na lang bumalik ng ibang araw?
Pwede ka bang bumalik sa balkonahe?
Bumalik ka sa balkonahe. Umupo ka! Martin!
Tumayo ka.
Pumasok ang negrong 'yan sa bahay ko!
-Tulungan n'yo ako. -Halika!
-Tulungan n'yo ako! -Sandali! Tingnan n'yo!
Mula sa gobyerno ang lalaking ito at ang kasama n'yang negro
-ay kanya kaya magagawa n'ya ang anuman! -Sinungaling!
Alam kong may marumi kayong itinatago r'yan.
Kasama n'ya ang bata. Walang itinatago sina Martin at Ethel.
Wala akong dahilan para 'di maniwala.
Bakit siya gagawa--
Magiging maayos ang lahat.
Sino'ng kumakain ng lahat ng pagkain?
At palagi s'ya nakatingala sa kisame.
Ano'ng tinitingnan mo, ha?
Nakita ko s'yang umaakyat sa attic, amo!
-Dapat 'tong halughugin. -'Wag.
Hahalughugin ito.
-Sabi ko'y tumabi ka! -Makinig ka, ginoo.
-Tara na't maghalughog tayo. -Nagmamakaawa ako!
Dakpin s'ya!
'Wag makikialam!
-Sino 'yan? -Patawad.
Makinig kayo! Pag-aari ko ito
alinsunod sa kapangyarihang inaatas
ng mga batas at gobyerno
ng estado ng Georgia at ng Federal Union.
-Ibigti s'ya! -Oo nga!
-Alisin dito ang negrang 'yan! -Galaw!
-Panatilihing dalisay ang North Carolina! -Sige ba.
Kilos.
Paano sila?
-Ibigti s'ya! -Paano sila?
-Sandali. -Alisin dito ang negrang 'yan!
Paano 'to napunta rito?
Dahil sa riles.
-Ilagay s'ya sa landas! -Sunugin ang mangkukulam!
Traydor!
Ibigti s'ya!
Dakpin s'ya!
-Itayo n'yo s'ya. -Inaakay niya ako sa mga tubig.
Tayo!
'Di ako natatakot sa kasamaan.
Inaakay niya ako sa tabi ng mga tubig na pahingahan. 'Di ako natatakot.
Tumabi kayo!
-Dakpin s'ya! -Sunugin ang mangkukulam!
Galaw!
Bilis!
Nasaan 'to?
Mga durog na bato 'yan!
Nar'yan ito. Pangako.
May ginawa s'ya rito.
Ano'ng ginawa mo?
Winasak ko.
Winasak ko ng dinamita.
Hindi.
Hindi!
-Hindi! -Tumayo ka!
Patawad.
Wawasakin kita...
papuntang impyerno!
Patawad!
Patawad.
Cora, patawad!
Patawad.
Patawarin mo 'ko, Ama.
Sige na.
Magsalita ka.
Paano mo 'ko nahanap?
Nahanap ka?
Makinig ka.
Sa tingin ko, 'di kita nahanap.
Ikaw ang nakahanap sa'kin.
Iyan ang paniniwala ko.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Arvin James Despuig
Mapanlikhang Superbisor Maribeth Pierce