Ayos lang kami, Nay.
'Di mo kailangang mag-alala sa'min.
Naaalala mo noong natumba ako sa malaking kalaykay sa kamalig?
Noon ko unang nakita ang sarili kong dugo.
Nahilo ako.
May...
May nadama ako
habang dinudugo ako.
Katulad ng palagi n'yang sinasabi.
Espiritu.
Pero, noon,
'di nagtagal. 'Di 'yon nagtagal sa'kin.
Paano kung 'di ko na ulit madama?
Paano kung 'di n'ya madama sa'kin?
KABANATA APAT
Narinig...
Narinig kong pinag-uusapan ka ulit ng mga magsasaka sa bayan.
Baliw ka raw dahil tumatanggap ka ng mga aliping napalaya.
Ang bakal ay bakal.
Kung kayang kumilos ng tao,
nasa sa kanya at sa loob n'ya ang Espiritu.
Pero paano mo nalalamang...
Salamat.
Hindi na, salamat.
Paano mo nalalamang nasa sa kanila ang Espiritu?
Dumadaloy ang Dakilang Espiritu sa lahat ng bagay.
Sa daigdig, sa langit, sa lahat.
Ito ang koneksyon natin sa lahat.
Sinabi ko na ito sa'yo.
Kung 'di mo 'to nakikita,
paano mo nalalamang nar'yan 'to?
'Di mo 'to nakikita.
Nadarama ito.
Paano kung
hindi ko nadarama?
Ano'ng mangyayari?
Madarama mo 'to, anak ko.
Sa takdang panahon nito.
Halika't tapusin mo ang mga tanikalang ito.
Sino'ng magpapanatili sa apoy?
Kaya na po siguro 'yan ng anak ko, amo.
Ang bilis mong lumaki, binata.
Siguro'y mas lalaki ka pa sa tatay mo.
Sige na. Pumwesto ka na.
Ikaw na.
Paano kung masira ko?
Likidong apoy ang dugo ng mundong ito.
Kapag nirespeto mo 'to, tutulungan ka nitong mahubog ang potensyal ng bakal.
Aral 'yan, anak. Subukan mo ulit.
-Mack? -G. Arnold?
Ano'ng ginagawa mo rito?
Wala po.
Sa tingin ko, may ginagawa ka.
Sabihin mo na.
Ano'ng nasa kamay mo?
Mapangib maglaro ng apoy.
Alam ko po, pero gusto kong makita ang Espiritu.
Ano?
Ang Dakilang Espiritu. Gusto ko 'tong makita.
Tulad ng laging sinasabi ng tatay mo?
Gusto kong makita kung nasa sa'kin ito.
Kaya...
naisip mong ayos lang magsunog
dahil napapasaya ka nito?
Hindi po.
Ano'ng ginagawa mo sa mga ito?
Ipakita mo sa'kin.
Ipakita mo ang ginagawa mo sa mga ito.
Bakit ka galit?
Kasi...
Gusto kong 'wag mamatay ang apoy.
Gusto kong umabot ito sa pinakadulo
para makita ko ang Espiritu.
Pinakakawalan mo kasi ang Espiritu.
'Di mo dapat inaaasahang 'di 'to mamatay kung ihahagis mo lang 'to.
Dapat tumalon ka rin.
Dapat mo itong pangalagaan gamit ang espiritu mo.
Doon mo makikita ang dakila at tunay na Espiritu.
Tutuwirin nito ang buto habang gumagaling 'to.
Paano po kung 'di 'to gumana?
Maging matibay ka, Mack.
Ngayon,
'wag kang matakot, Mack.
Nasa apoy ang Dakilang Espiritu,
at dadaloy 'to sa'yo.
Nadarama mo ba?
Opo.
ba't 'di mo na lang ako hintayin sa bahay,
at do'n na lang tayo mag-usap?
May galit sa kanya, Em.
Nagliliyab, at pinaiinit din ako.
Gusto ng anak natin na makamtan ang Espiritu
sa halip na pakinggan ito.
At 'di ko alam kung kaya ko s'yang turuan.
Alam ng Panginoon na ang liwanag na nasa'kin ay mula sa'yo.
Ano'ng kapalit?
Ano'ng kapalit ng Espiritung ito?
Ano'ng kapalit?
Paano mo babayaran 'yan?
Pakilista na lang sa tatay ko.
'Di ganyan ang patakaran namin.
Papuntahin mo ang tatay mo kung gusto mong ilista ang amerikana sa pangalan n'ya.
Paano ang mga kendi na 'to?
Mga bata, sino ang huhulihin natin?
Si Jeremiah o si Hasty?
Kung sino ang mas malaki ang pabuya.
Sang-ayon ako. Si Jeremiah.
Pag-aari siya ng Plantasyong Reynolds
mga 40 milya sa timog.
Tumakas noong isang linggo matapos ipagbili ang asawa n'ya,
at 'di pa nakakabalik.
Bisitahin natin ang asawa n'ya. Alam n'ya kung saan s'ya nagtatago.
Oo at hindi.
Magsisinungaling 'yon, pero ito ang gagawin natin.
Nagtanung-tanong na 'ko, walang nakakaalam ng pwede nyang puntahan.
Kaya mag-aabang tayo sa kalsada sa labas ng sakahan,
at hintaying lumapit s'ya sa'tin.
-Mukhang ayos 'yon. -Alam ko kung saan s'ya pupunta.
Sino'ng nagtanong sa'yo?
Kumalma kayo.
Umupo ka.
Sige po.
Alam ko ang lupaing ito tulad ng mga negro.
Dito ako lumaki.
May bahagi ng kakahuyan sa lupa ng mga Templeton, napakasukal nito.
Madaling makakita ng negro kung alam mo saan ka maghahanap.
Pakinggan mo ang sarili mo.
Makinig ka, bata, at makinig kang mabuti.
Kung ipapakita mo sa'min,
-hahatian kita. -'Di ako payag!
Malaki ang gantimpala, mga ginoo, walang lugi.
Karapatan 'yan ng isang Amerikano. Lupain ito ng oportunidad.
Tingnan natin ang magagawa ng bagitong ito.
Uminom ka.
Sige.
Magiging maayos lang lahat.
Pakiusap.
Pakiusap, ginoo.
'Wag mong saktan ang anak ko, ginoo.
Pakiusap.
Pakiusap, ginoo.
Ang sanggol.
Dalhin mo ako, pero iwan ang anak ko.
Maawa ka sa bata.
'Wag mo s'yang sasaktan.
Diyos ko, pangalagaan mo s'ya.
Nahuli ko s'ya!
Chandler, nahuli ko s'ya!
Nahuli ko s'ya!
Tingnan n'yo.
Likas na mangangaso.
Mag-ingat ka.
Kapag maliit pa ito, mahirap makita ang pagkakaiba.
Ibigay mo 'to sakin.
Sige na.
Sige.
Ano'ng gagawin mo sa sanggol?
Ibebenta ito, tulad ng tatay nito.
Bakit "ito" ang tawag mo sa kanya?
Bakit hindi?
Tanggapin mo na.
Mahusay ang ginawa mo.
May maitutulong ba ako sa'yo?
Binalikan mo ang kendi mo?
Sige.
May bagong nagpagawa sa'tin ng mga piyesa at sapatos ng kabayo,
apat na beses na mas marami kaysa sa anumang nagawa na natin.
Siguro'y oras na para bumili tayo ng ilang alipin.
Para mas madali. Kaya naman nating bumili.
Mas mura ang bayad kaysa kumuha ng mga aliping napalaya.
Alam mo kung ano'ng klase tayong pamilya.
Pero pag-isipan mo.
Siguro 'yan ang totoong Dakilang Espiritu.
Kapag kalayaan ang tadhana mo, malaya ka.
At kapag tanikala ang tadhana mo, negro ka.
Paano mo nasasabi 'yan
nang kinakain ang niluto ni Annie?
Iyon ang mismong punto ko. Sina Annie at Samuel,
masisipag sila,
pinaghirapan nila ang kalayaan nila.
Pero ang mga tumakas,
para silang mga aso. Mapanganib sila.
Ba't di sila dapat nakatanikala?
Anak ko,
dapat mong ilagay ang sarili mo sa sitwasyon ng lahat ng nilalang.
Dapat ay masdan mo ang bawat tao...
bawat tao,
at ilagay mo ang sarili mo sa lugar nila.
Sa gano'n mo mahahanap ang Espiritu.
Ang nanay mo...
Siya ay...
Nauunawaan mo ba ang sinasabi ko?
Sa tingin ko.
Opo.
Oras na siguro para mag-pie, ano?
-Sana po'y handa na kayo. -Annie, ang bait mo talaga.
'Di naman po, pero gusto ko po kayo.
Ilalagay ko po rito, sa ibabaw ng obra ni G. Arnold.
Annie, pwedeng magtanong?
Pwede po, G. Arnold.
-Salamat. -Opo.
Malaya ka, tama?
Malaya si Samuel,
malaya si Mack.
Malaya kayong lahat. At...
pinaghirapan n'yo 'yon, tama?
Opo, sa tingin ko.
Ano'ng tingin mo sa mga negrong 'di malaya?
-Na tumatakas... -Arnold.
...mula sa mga panginoon nila, at umaasa, na dahil sa ilang politiko,
na bibigyan sila ng mga karapatang pinaghirapan n'yo.
Sa... Sa...
-Sa akin po-- -Salamat, Annie.
Iwan mo na kami.
Salamat, Annie.
Anak kita...
anak ka ng nanay mo.
'Wag mong durugin ang puso ko.
Kailangan mo po ng tulong?
Ayos lang ako, salamat.
Heto po.
Bagong amerikana para sa'yo, Tay.
Ako po ang bumili.
Pilak ang mga butones nito.
Purong bakal. Tiningnan ko.
May amerikana na ako.
Maraming beses na 'yong tinahi ni Annie, Tay.
'Di na bagay sa'yo.
'Di kailangan ng tulad ko ang ganyang kagarbo.
Sa iyo na lang 'yan, ha?
Mayroon na ako, tulad nito.
Napakapalad mo, anak.
Dalawang amerikana.
Labis na mainam 'yan.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Arvin James Despuig
Mapanlikhang Superbisor Maribeth Pierce