KABANATA LIMA
EXODO
Pipisain ko yang ari, gagahasain kita.
Tulungan mo ako sa karwahe, Homer.
Tigilan mo na 'yan.
'Di s'ya kumakain.
'Di ito kumakain.
Dati itong lupain ng mga Cherokee.
Ang Landas ng Luha at Kamatayan.
Nakapunta na dati rito ang tatay ko.
Kakahuyan pa raw ito noon.
At pagbalik niya, kinaingin nang lahat ng mga naninirahan.
Buweno...
mas nakaingin na ito ngayon.
Paano ito nagsimula?
Ang hula ko, tinamaan ng kidlat.
-Tama ba, Homer? -Opo.
May ginawa siguro sila na nagpagalit sa Diyos.
Siga lang siguro na hindi nakontrol.
Siga lang.
Nakinig ako sa libingan
At tumatangis ang libingan
Walang tao roon
Na tutugon sa akin
Panginoon, dapat kong sagutin
Ang sarili ko
Hoy.
Alam kong naririnig mo ako.
Sabi na nga ba.
Bakit lagi kang kumakanta na para bang may pista?
Dapat kang kumain.
Alam mo, sa likuran natin sumisikat ang araw,
ibig sabihin, pakanluran tayo.
Jasper? Kausapin mo naman ako.
Pakiusap.
Pupunta ako
Sa Ilog Jordan
Pupunta ako sa Ilog Jordan
Aleluya.
Sabi ko ay pupunta ako
Sa Ilog Jordan
Pupunta ako sa Ilog Jordan
Isa sa mga araw na ito
Homer, umusod ka.
Naisip ko na gusto mong malaman
kung paano kita naabutan sa North Carolina?
-Hindi. -Hindi?
Pero mukhang gusto mong sabihin sa akin.
Sa totoo lang, nagulat ako sa iyo.
May nahuling abolitionist sa Southern Virginia
na nagsabing may istasyon dito, sa paanan ng burol.
Kaya naisip kong bisitahin ang rehiyong ito,
para mas maunawaan ko ang mas malaking sabwatan.
Pagdating ko, nahanap kita.
Sinuwerte ka lang?
At sa buong lupaing ito, puro si Arnold Ridgewat ang pinag-uusapan,
ang dakilang manghuhuli, na may regalo mula sa langit.
Pero mahahanap din naman kita...
nahuli man, magaling pa rin.
Tulad ng pagkakahanap mo kay nanay?
Ano'ng pangalan noong nasa labas ng bahay ni Randall?
Lovey ba?
-Opo, Lovey. -Lovey.
Isang bagay tungkol kay Terrance Randall...
hayop siya, pero grabe ang imahinasyon niya.
Tatlong bagong gawang bitayan,
tig-iisa kayo.
At pagliko namin sa pangunahing kalsada,
nakita naming nakasabit si Lovey,
nakakawit sa may tadyang.
Pagkalipas ng ilang oras, noong pauwi na kami, may narinig ako,
na akala ko ay galing sa bahay.
Hindi. Galing ito sa bitayan.
Buhay pa siya.
Nakakawit siya roon... nang dalawang araw.
Nangingisay at gumagalaw.
Dalawang araw.
Dalawang buong araw.
Kumilos kayo.
Bilis!
-Huwag! -Sige na!
-Huwag! -Sige na.
Huwag!
Sige.
Mabait na bata.
Ibababa ko ang aking pasan
Ibababa sa pampang
Ibaba ang mga armas!
Ibababa ko ang aking pasan Ibababa ko sa pampang
Ano'ng nakuha mo?
Huwag nang mag-aral makipagdigma
Hindi na ako mag-aaral makipagdigma
Isakay ninyo iyan.
Huwag nang mag-aral na makipadigma
Hindi na ako mag-aaral na makipagdigma
Hindi na ako mag-aaral
Galaw na!
Pambihira.
Naku!
Huwag!
Itigil mo iyan!
Huwag!
Nakinig ako sa pagtawag
At tinawag ako nito
Walang tao roon
Na sasagot sa akin
Panginoon, dapat akong sumagot
Para sa aking sarili
Nakinig ako sa libingan...
Dati, si Annie ay...
At ang libingan...
Nagtatanim ng okra dati si Annie...
para sa tatay ko.
Gustong-gusto niya iyon.
Hindi ko ito masyadong gusto.
Masyadong madulas.
Pero matibay na halaman iyon. Palaging may bunga.
Hindi mahalaga kung basa o tuyo ang panahon, palaging naroon.
Nauunawaan ko na.
Isinumpa ang Tennessee!
Landas ng mga Luha at Kamatayan?
Ganyan ang mangyayari sa atin kung hindi tayo magbabago.
Kapag nagpatuloy, magugutom tayo. Para saan? Sa malungkot mong kaluluwa?
Hindi bagay sa iyo ang madaldal, Boseman.
Kumain ka nga.
Kapag pumito si tanda, lumalapit ka naman!
Sabi ko, kumain ka.
Ilayo mo iyan sa akin.
Umupo ka!
Siya ang nagtanggal sa tanikala niya.
Dahil gusto na siyang gahasain.
Madaldal na unano.
Kailangan ko lang magparaos!
Ako na lang ang natitira!
Kapag wala na ako, si Homer na ang sasaktan mo! Gusto niya siguro iyon.
Puro na lang hindi ka naniniwala sa Dakilang Espiritu.
'Di naniwala Dakilang Espiritu sa'yo!
Huwag!
At may tumawag
Walang tao roon
Na sasagot sa akin
Panginoon, dapat akong sumagot
Para sa aking sarili
Nakinig ako sa libingan
At tumatangis ang libingan
Walang tao roon
Na sasagot sa akin
Panginoon, dapat akong sumagot
Para sa aking sarili
Nakinig ako sa pagtawag
At may tumatawag
Walang tao roon
Para sumagot sa akin
Panginoon, dapat akong sumagot
Para sa aking sarili
Nakinig ako sa pagtawag
At may tumawag
Walang tao roon
Na sasagot sa akin
Panginoon, dapat akong sumagot
Para sa aking sarili
Alam kong ayaw mo akong kausapin, pero kakausapin kita.
At makikinig ka lang.
O kahit hindi.
Kahit pa kantahin mo ang mga himno mo.
Nararapat sa mga puti sa Tennessee ang mangyayari sa kanila.
Pero kung may katarungan talaga, ano bang nagawa ko?
Si Nanay dapat ang parusahan.
Dahil umalis siya. Lalo na dahil iniwan niya ako sa kanya.
Iyon lang ang ipinama niya.
Walang lupa. Siya lang talaga.
Nanay, nar'yan ka ba?
Alam kong nar'yan ka
Nasa hilaga ka, masayang masaya.
Pero kapag nagkita tayo,
sisipain kita sa mukha. Pangako iyan.
Lovey.
Ano'ng ginagawa mo?
Pasensya na sa nangyari.
Alam kong nar'yan ka lang. Alam kong binabantayan mo ako.
Nami-miss na kita.
Kung pwede lang, iibahin ko ang lahat.
Sa tingin ko, alam mo iyan.
Balang araw, magkikita ulit tayo
at aayusin ko ang lahat.
Grace.
Matibay ka. Mas matibay kaysa sa akin.
Hindi ka nakatanikala.
Malaya ka.
"Magiging mapalad siya na kukuha sa iyong mga musmos,
"at sa malaking bato sila'y sasalpok."
Salamat sa Diyos, tumigil ka rin.
Taga saan ka?
Galing ako ng Florida.
Ano'ng ginagawa mo roon?
Ano sa tingin mo? Tagapitas ako.
Tagapitas? Kahit payat ang mga braso mo?
Jasper, may pamilya ka ba?
Paano ka nila nahuli?
Umabot ako ng Tennessee.
Nahuli ako ng isang lalaking tinitingnan ang pagkain niya.
Jasper, dapat nag-uusap tayo.
Akala ko may sira ka sa ulo.
Ikaw ang may sira sa ulo, Cora.
Kapag tumatakas ka, parehas ang resulta. Pwedeng may sira ka o tanga lang talaga.
-Bakit hindi ka kumakain? -Para saan pa?
Para saan ang pagpapalakas?
Sa pagbabalik sa pagkaalipin?
Mamamatay tayong lahat.
Ano'ng matitira kapag wala na ang lahat?
Alabok lang na tatangayin ng hangin.
Nakakatakot ka.
-Sumuko ka na. -Hindi pa ako sumusuko.
Malaya ako.
Walang makakapanakit sa akin.
-Amo, tingnan mo. -Homer!
Huwag kang hahawak ng kahit ano!
Ibaba mo iyan.
Gaano na siya katagal sa iyo?
Binili ko siya...
sa Atlanta bilang pambayad-utang ng isang matadero.
$5 ang ibinayad ko.
May ugali ang batang iyan na nagustuhan ko.
'Di ko alam kung bakit.
'Di pa ako nagkaroon ng alipin sa buong buhay ko.
Hindi ko gusto ang gawaing iyon.
Kaya...
Pinalaya ko siya kinabukasan.
Sinubukan ko siyang bugawin...
at sinundan niya ako.
Paulit-ulit siyang bumabalik.
Sa akin kasi, siguro,
may natututuhan siya tungkol sa mundo.
Nakakahanap ng layunin.
Tinatanikala mo siya kapag gabi?
Iyon.
Iyon lang daw ang nagpapatulog sa kanya.
Nakakamatay na trangkaso.
Kidlat ang nagsimula nito?
Hindi kidlat ang nagpasimula sa mga sunog na ito.
Kwentong-kutsero ko lang iyon.
Nasusunog ang Tennessee
dahil sa mga bobong naglilipatan dito...
sinunog ito para magkaingin.
At ikaw ang eksperto?
Ganoon na nga.
Tagarito ako.
Halika na.
Homer, nasaan si Jasper?
Tingnan mo sa kakahuyan. Bilis! Jasper!
Huwag kang tatakas!
Walang oras para diyan!
Titingnan ka niya,
makikita ang ginawa mo.
Titingnan ka niya at makikita ang ginawa mo.
Ang nangyari doon...
kasalanan ko. Huwag kang mag-alala.
Wala na si Boseman.
Ngayon, Homer,
tayo na lang dalawa.
May mas responsibilidad ka.
Kailangan ko na maging malakas ka, tulad ko.
Maingat, tulad ko.
Ipagmalaki mo ang gawain mo.
Dapat maging masaya ang isang tao sa pamamahala
at pagtupad sa mga tungkulin niya.
Sige.
May tiwala tayo sa isa't isa.
Pareho ang ating... diwa.
Kailangan kong maging lalaki ka.
Opo.
Buweno...
Mabuti.
Nauunawaan natin ang isa't isa. Mabuti iyon.
Para sa iyo ito.
Mahusay.
Kumain ka.
Sige na.
Huwag kang bastos.
Ikaw...
Wala kang utang na loob. Gusto mong kumain?
Kumain ka.
Ikaw!
Gusto mo bang...
Gusto mong mabuhay?
Homer, ang mga susi!
Gusto mo iyan? Tingnan mo ako.
Gusto mo? Tingnan natin.
Sige! Bumaligtad ka!
Papanoorin kitang mamatay sa lamig.
Titigas ang mga ugat mo.
Panggatong.
Papanoorin lang kita.
Uupo ako at papanoorin ka.
Papanoorin lang kita.
Lintik.
Papanoorin lang kita.
Napakalamig.
Ang Dakilang Espiritu.
Ang lintik na Dakilang Espiritu.
Lintik. Tarantado.
Ang Dakilang Espiritu.
Dakilang Espiritu.
Tarantado ka...
Sige na.
Iyan na.
Bantayan mo siya, Homer.
Nadali ko siya.
Ang galing mo, amo.
Amo!
-Homer, bantayan mo si Jasper! -Sige po.
Tama na! Akala mo madali lang?
Halika. Iyan ba ang gusto mo?
Hindi ito ganyang kadali!
Hindi ito...
Hindi ito ganyang kadali.
-Homer! -Amo.
Si Jasper ay...
-Igapos mo sila. -Pero patay na po si Jasper.
At sa tingin ng isang ito ay handa na siyang mamatay, kaya...
-pagsasamahin natin sila. -Huwag!
Huwag!
-Huwag! -Ang mga susi!
Patawad.
Hindi na ako tatakas muli.
Hindi na ako tatakas. Pangako.
Pakawalan ninyo ako!
Nay!
-Pakawalan ninyo ako! -Pakawalan mo ako, Nay!
-Pakiusap. -Nasaan siya?
Nay?
-Patawad! -Pakawalan ka?
Hindi raw sabi ni Nanay!
Hindi!
Pakawalan ka?
Hindi!
Isusuot ko ang aking mahabang puting balaball
Sa may pampang
Isusuot ko ang aking mahabang puting balabal
Sa may pampang
Hindi na ako mag-aaral ng pakikipagdigma
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Arvin James Despuig
Mapanlikhang Superbisor Maribeth Pierce