KABANATA ANIM
MGA SALAWIKAIN
Kalagan mo siya.
Po?
Gusto kong wala siyang tanikala.
Huwag kang gagawa ng kalokohan.
Sundan mo ako.
Aba.
Tama ba ang nakikita ko?
Kumusta, Mack?
-Diyos ko! -Oo.
G. Ridgeway.
Matagal din.
Opo. Matagal po.
Magiging masaya siya na narito ka.
Opo, Panginoon.
Ikaw na ang amo?
Hindi po. Malayo sa katotohanan.
Binabantayan ko lang po ang lahat.
Sa abot ng makakaya ko.
Mahirap siyang magtiwala sa iba.
Ipapakilala mo ba ako sa pamilya mo?
Binibini, ginoo.
Hindi kami magtatagal.
Sige po. Baka ako ay...
Magmamadali na ako, may gagawin ako roon.
-Sige. Mahusay. -Titingnan ko lang siya.
-Masaya akong makita ka. -Ako rin po.
Ikaw...
ang bahala sa sarili mo.
At...
babalik ako.
Pakainin mo ang mga kabayo.
Sige po.
Ihanda mo ang karwahe.
Sige po.
Ito...
Isuot mo iyan.
Ito ay para...
panlinis mo.
At ayusin mo ang buhok mo.
Buweno...
Bakit hindi ka...
Ikaw rin, Homer.
Bawal ang sumbrero sa mesa.
Huhulaan ko.
Bawal ang mga negro sa saloon na ito.
Hindi po. Wala akong pakialam kung sino ka, basta magbabayad ka.
Gusto ko lang tiyakin na wala kayong bulutong o lagnat.
May babae rito. Tutulungan niya kayo.
Sige. Ano ang gusto ninyo?
Sa tingin ko... Sandali...
Makinig ka sa pagtawag
Ano'ng mayroon kayo?
Simple lang po. Nilagang baka at patatas. Whiskey, beer.
Tatlong ganoon.
Nilaga? Whiskey o beer?
Tatlong nilaga, isang bote ng whiskey.
Para sagutin ako
Dalawang baso rin.
Sa batang lalaki po? Sarsaparilla?
Walang sagot
Sandali lang.
Para sa'kin Pinakinggan ko ang puntod...
Sumama ka sa akin.
Dito ka lang, ha? Hanggang sa ayusin mo ang asal mo.
Whiskey na lang.
Gusto kong magkaroon tayo ng maayos na hapunan.
Hindi ko masyadong gusto ang sapatos, pero...
bagay sa iyo ang damit.
Malinis ba ito?
Bago iyan.
Hindi pwedeng pang-matadero ang suot ng Cora natin,
tama ba?
Dito kayo dati pumupunta ng tatay mo?
Kung lumalabas kami para kumain, hindi ko na maalala.
Ano'ng nangyari sa nanay mo?
Nanatili ang sa akin.
Nanatili ang nanay mo.
Alam kong nanatili ang tatay mo.
Para bang ikaw lang ang umalis.
Salamat.
Bakit mo ako dinala rito?
-Bakit nagpakahirap ka-- -Hindi ako narito para sa iyo.
Hindi lahat ay tungkol sa iyo.
Mga dalawang buwan na,
nang nagkasakit ang tatay ko.
Tumumba sa sahig ng tindahan niya.
Nang sabihin nilang malapit na siyang mamatay,
na natitiyak ko na ngayon
na malapit na siyang mamatay,
kung titingnan ang itsura niya.
Kaya, oo,
pumunta ako rito...
para magbigay-galang.
Tao pa rin pala si Arnold Ridgeway.
Akala ko ay demonyo ka lang na pumapatay ng mga tao nang walang pasubali.
Mamamatay-tao ka rin, Cora.
Nakalimutan mo na ba?
Sa Georgia? Isang batang lalaki?
Hindi na siya bata.
"Hindi na siya bata."
Buweno... Oo, palaging may
hindi inaasahang nangyayari.
Halimbawa, si Jasper.
Puro ka dahilan.
Pinagaganda mo ang tawag sa kanila, na parang mababago nito ang katotohanan.
Hindi iyan ang ibig kong sabihin.
May pinatay kayong batang lalaki.
Ginawa ninyo ang dapat ninyong gawin para mabuhay.
Hindi ako katulad mo.
Totoo naman.
Tama ka noong sinabi mong
pinapaganda natin ang tawag sa mga bagay para maitago ang totoong kulay nito.
May sinasabi ang matatalino na Tadhanang Manakop
na para bang bagong ideya iyon.
Hindi mo alam ang sinasabi ko, ano?
Homer! Ano ang Tadhanang Manakop?
Tadhanang Manakop, ang pagkuha sa nararapat sa iyo,
anuman ang isipin mong para sa iyo.
At ang pagpapahirap sa iba
para makuha mo ang gusto mo.
-Magaling, Homer. -Salamat po.
Napakagaling.
Katutubong Amerikano man o Aprikano
o Mehikano,
pagsuko sa sarili nila,
para makamtan namin ang nararapat sa amin.
Dahil sa pagsuko ng mga Pranses sa mga teritoryo nila.
O ang hindi pakikialam ng mga Ingles at Kastila.
Mahilig ang tatay ko sa mga usapang Katutubo
tungkol sa Dakilang Espiritu.
Pero ang karapat-dapat lang na espiritu ay ang espiritu ng Amerika!
Ang nagdala sa atin mula sa lumang daigdig patungo sa bago
upang manakop at magtayo at bumuo ng lipunan.
Tulungan ang mas mabababang lahi. Kung hindi tulungan, alipinin.
Kung hindi alipinin, ubusin, patayin.
Iyan ang tadhana namin mula sa langit.
Ang diwa ng Amerika.
Oo.
May gagampanan tayong lahat,
ikaw at ako, alipin at tagahuli ng alipin,
ang panginoon at ang may kulay na amo.
Lahat, mula sa mga politiko
hanggang sa mga bagong dating sa mga daungan.
Ang mahihina sa tribu mo,
namatay na sila.
Namatay na sila sa mga barkong pang-alipin, sa bulutong sa Europa,
o habang nagtatrabaho sa mga sakahan.
Pero ikaw...
kayo ng nanay mo.
Kayo ng nanay mo ang pinakamatibay sa buong lahi ninyo.
Totoo. Ang nanay mo.
At talagang hinanap ko na siya.
Sinuyod ang Boston at New York.
Lahat ng mga pamayanang itim sa Syracuse, Northampton.
Nasa Canada siya, pinagtatawanan ang mga Randall.
Pinagtatawanan
ako.
Pinagtatawanan ka.
At pinepersonal ko iyon.
At ganoon ka rin dapat.
At hindi ako makakapayag.
Hindi talaga.
Dahil kung papayagan ko ito,
kinikilala kong may mali sa sistema.
At hindi ako pumapayag.
Hindi ako pumapayag.
Kaya binili ko para sa iyo ang damit na iyan.
Para maisaisip ko ang nanay mo na nakadamit na para bang regalo
para sa kanyang panginoon.
Mukhang masarap iyan.
Ewan ko sa iyo, pero nagugutom ako.
Kailangan kong umihi.
O gusto mong ihian ko ang magandang damit na ito?
Sige... tara.
Manatili ka riyan.
Sige.
Alam, sa kabila ng lahat ng ito,
hindi mo itinanong ang tungkol sa kasama mong si Caesar.
Nakita mo ba...
Nakita mo ba sa mga diyaryo sa North Carolina?
May mga diyaryo ba sa kasuklam-suklam na estadong iyon?
Kakaiba ngayon sa South Carolina
dahil sa bago nilang makataong sistema.
Pero makinig ka,
walang pinagbago roon.
Nahuli ko siya sa dormitoryo.
Napapalibutan ng iba pang may kulay na lalaki,
naaalala ang dati nilang takot na akala nila ay nalimutan na nila.
Pero pinagmasdan lang nila kami nang kaladkarin namin siya sa karwahe.
Noong una, may maliit na grupo ng mga tao.
Hindi naman kasi mahalaga,
isa na namang tumakas na alipin.
Pero kumalat ang balita
na hinahanap siya sa Georgia dahil sa pagpatay sa isang batang lalaking Puti.
Napakabilis kumalat ng balita.
Oo.
Tapos sinabi ng alkalde, alam mo ba?
"Ikulong siya."
At naghintay kami, pero nakapasok sila.
Isang malaking grupo, mga 40 o 50 siguro,
matatanda na.
Ang sheriff ang nagbukas ng pinto.
Pinasok nila ang kulungan...
at pinagpira-piraso siya.
Oo.
Pinanood lang sila ng sheriff.
Si Caesar, alam mo...
Lumaban naman siya.
Iyong mga sibilisado't mababait na tao mula sa South Carolina
na may mga paaralan at sayawan pa
ay pinagpira-piraso ang isang matipunong Negro.
Sa huli,
sa totoo lang,
wala silang pinagkaiba sa mga kaptibahay nila sa hilaga.
Ayos ka lang, ginoo?
Ayos ka lang, binibini?
Oo.
Tulad ng sinabi ko...
Tinanggal nila ang mga bughaw niyang mata
habang humihinga pa siya.
Tingnan mo.
Ano'ng tingin mo riyan?
Hindi rin niya iyan masyadong nagustuhan.
Pero... nasa mesa ito.
Halika.
Mack? Nariyan ka ba sa loob?
Iyan siya.
Uy.
Tay.
Uy.
Gusto kong aminin mo ang isang bagay.
Ang Dakilang Espiritu.
Hindi totoo ang Dakilang Espiritu.
Gawa-gawa mo lang iyon, hindi ba?
Ano'ng problema?
Magsalita ka.
Magsalita ka lang.
Sige na, magsalita ka.
Ako ang magiging pari mo.
At papatawarin kita.
Aminin mo.
Aminin mo lang.
Aminin mong 'di ito makatwiran.
Aminin mo lang.
Sabihin mong, "Hindi ito totoo!"
Tarantado ka!
Tarantado ka! Aminin mo lang!
Sana may nagawa pa ako
para tulungan kang
maging mabuti.
Hindi!
Hindi.
Halika.
Huwag po.
-Halika't baka magising siya. -Pakawalan mo ako.
Gigisingin mo siya. Cora!
Huwag po.
Halika.
Huwag po!
Tumigil ka!
Cora, huwag mo itong gawin.
Gigisingin mo siya.
Gigisingin mo...
Huwag po...
-Sige na po! -Hindi!
-Hindi siya pwedeng magising. -Maawa ka. Huwag mo itong gawin!
Narinig... Narinig mo ba?
Siya...
Huwag po.
Manahimik ka! Lintik!
Ayos lang...
Pumikit ka lang.
Hindi ito makatwiran.
At ginising ka ng espiritu ko.
Ihanda ninyo ang mga kabayo. Binibini? Binibini!
Sandali lang! Ano'ng ginagawa mo?
Hangga't humihinga ang lalaking iyon, hindi ako matatahimik.
At hindi ko na kaya.
Hindi ko kakayanin.
Alam mo ang mangyayari kapag pumatay ka ng Puti?
Sige. Sasamahan kita.
Hindi ko kayo papayagang umakyat.
Hindi mo ito problema, Mack.
Alam kong nararapat kay Arnold ang galit mo, binibini,
pero nagluluksa ang bahay na ito.
At mabait na tao ang tatay niya.
Wala akong magagawa.
Kalimutan ninyo na si Arnold
pagsakay ninyo ng tren ngayong gabi.
Huwag kayong papaloko sa paika-ika ko.
Hindi siya dapat makaalis nang buhay, nauunawaan mo?
Wala nang mas nakasakit pa sa uri natin kaysa sa kanya.
Mangako ka.
Hindi na... Hindi na niya kayo guguluhin pa.
Pangako ko iyan.
Bawat pagbaba natin dito, palaging may bago.
Mahilig talagang mag-ayos ang tagapamahala ng istasyon na si G. Thomas.
Sa mga kaibigan, luma man...
at bago.
Uminom tayong lahat.
-Cheers tayo. -Cheers.
-Ano'ng mayroon dito? -G. Thomas, kumusta?
Ayos ako. Malapit nang dumating ang tren.
Narinig ko na iyan dati.
Hindi ko alam na may bibisita pala.
Pero... hindi pa naman huli
para may bago tayong makasama sa misyon natin.
Maligayang pagdating, binibini.
Masaya akong makilala ka.
Ang patotoo mo?
-Iiwan muna namin kayo. -Huwag na kayong umalis.
Ako na mismo ang magsusulat.
-Salamat. -Walang anuman.
Nag-aalala siya sa iyo, hindi ba?
Oo, nawala siya sa tamang daan.
Mack!
Huwag mo akong hahayang ubusin ang isang bote ng whiskey.
Oo.
Naaalala mo nang buksan natin ang aparador ni Tatay?
Opo.
Oo.
Tiyak akong 'di nila iniwan lang ang susi,
kaya kunin mo ang lagari,
o kahit ang pait at martilyo.
Ikaw ang panday.
Nauunawaan ko na.
Hindi pa nga lumalamig ang katawan ni tatay...
Ikaw ang masusunod.
Ipapamana ko pa sa iyo ang ari-ariang ito.
Bakit ko pa papahirapan ang kaibigan kong si Mack?
Hindi ito nakapangalan sa iyo.
Hindi ko gustong masaktan o mahirapan ka... Arnold.
Pero hindi ito nakapangalan sa iyo.
At hindi ka niya gustong saktan. Hindi ganoon.
Hindi?
Hindi.
Alam mo bang mataas ang tingin sa iyo ng tatay ko, Mack?
Oo.
Mas mataas kaysa sa akin.
Alam ko iyon.
Minahal niya ako.
Pero... Iba ang pagmamahal.
Madaling magmahal.
Pero gusto ka niya.
Gusto ka niya.
At nagselos ako.
Galit na galit ako.
Sobrang nagselos ako. Galit na galit ako sa lahat ng bagay...
Sa wala.
Isang Dakilang Espiritu.
Dakilang Espiritu.
Hindi niya iyon nakita sa akin. Tama?
Pansin ko kapag tumitingin siya sa akin,
hindi niya nakita sa akin, pero nakita niya sa iyo.
Muntik na siyang maihi sa saya,
noong nakita niyang puspos ka nito.
Puspos talaga.
Sa kabila nito, heto tayo.
Ang anak
at ang paborito niyang negro.
Isang pinili, isang ikinahiya.
Isang puspos ng espiritu, isang hindi.
Nakagawa ako ng malalagim na bagay
laban sa tulad mong maiitim.
Pinakinggan kong magmakaawa,
sumigaw, at tumangis ang mga negro
sa paraang hindi maririnig ng isang tao,
maliban kung makikipagsabwatan siya kay Satanas.
Pero may tanong ako sa iyo, Mack.
Ilan sa mga negrong iyon
ang makikitaan ng ama ko ng espiritung nakita niya sa iyo?
At kapag nakita ito...
ano'ng kaibahan ang maidudulot nito?
Dahil alam mo, kapag patay na ang ilaw,
at anino na lang ang nanatili,
walang bisa ang espiritung iyan kung ihahambing
sa pagnanais ng isang pusong puno
ng poot.
Narito ka ba para magbigay-galang?
Oo.
At ginawa mo ba?
Oo.
Alam kong hindi ka naniniwala,
pero palagi kong pinagsisisihan
ang nangyari sa balon.
Pero mukhang maayos ka naman.
Tama ba?
Nakakagalaw ka, at...
Pwede bang humingi ng pabor?
Pahingi ng isang basong whiskey.
Para lang sa pinagsamahan natin.
Depende sa iyo.
Maghahanap ako ng lagari.
Huwag.
Maupo ka.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Arvin James Despuig
Mapanlikhang Superbisor Maribeth Pierce