"Kapag, sa paglipas ng kasaysayan ng mga tao,
"kinailangan ng mga tao na buwagin ang mga politikal na institusyon
"na nagdurugtong sa kanila sa iba
"at angkinin ang mga kapangyarihan ng Daigdig.
"Ang malaya at pantay na kalagayan
"na iginagawad sa kanila ng mga batas ng kalikasan at ng Diyos.
"Pinanghahawakan namin ang mga katotohanan
"na nilikha nang pantay-pantay ang lahat,
"na pinagkalooban sila ng lumikha sa kanila ng ilang 'di-mababaling karapatan,
"kabilang sa mga ito ang buhay, kalayaan,
"at ang pagtugis sa kaligayahan.
"Para mabantayan ang mga karapatan,
"nagkaroon ng mga gobyerno sa mga tao,
"kinukuha ang kapangyarihan nila sa pahintulot ng pinamamahalaan
"na kapag naging mapanira ang anumang uri ng gobyerno sa mga layuning ito,
"kaparatan ng mga tao na baguhin o ipawalang-bisa ito
"at bumuo ng isang bagong gobyerno,
"itinatayo ang haligi sa mga alituntunin at inaayos ang kapangyarihan sa paraang
"pinakamakakaapekto sa kanilang kaligtasan at kasiyahan.
"Subalit kapag nagkaroon ng sunud-sunod na pang-aabuso at pangangamkam,
"na nagdudulot sa layuning ito
"na magbungang pahirapan sila ng lubusang despotismo,
"karapatan at tungkulin nilang pabagsakin ang gayong pamahalaan,
"at maglaan ng mga bagong bantay para sa seguridad sa hinaharap."
Salamat po.
Ang saya-saya ko.
Salamat kay Molly para sa taos-pusong pagtatanghal na ito.
Mula sa bibig ng mga sanggol.
Mga kapatid, naniniwala akong namamalas na natin ang kinabukasan.
Salamat, Molly.
KABANATA WALO
TAGLAGAS SA INDIANA
Binibining Cora.
Ang galing ng itinuro mo sa malilit na tagapitas na iyon.
Walang mga tagapitas dito, Cora. Mga bata lang sila.
Patawad. Hindi ko...
Ayos lang... Ayos lang, Cora.
Minsan, kapag napalaya na ang ilang tao,
may mga dapat silang kalimutan, at mga dapat matutuhan, sige?
Oo.
Natatakam ako sa inihaw na iyon.
Pwede bang magtanong tungkol sa mga bata?
Siyempre naman, Cora.
Magaling silang magsalita, pero...
nauunawaan ba nila ang mga sinasabi nila?
Hindi.
Pero ang hindi nila nauunawaan ngayon, maaari sa kinabukasan.
Tingnan mo ang Pahayag ng Kalayaan na binibigkas ni Molly kanina.
Para itong mapa.
Nagtitiwala ka na tama ito,
pero malalaman mo lang talaga kapag sinubukan mo ito.
Naniniwala ka talaga riyan?
Siyempre hindi, Cora.
Isa akong itim na babaeng nakatira sa Amerika.
Pero dapat itong subukan ng lahat.
Nauunawaan mo ba?
Ngayon, tingnan na natin ang inihaw.
Kumusta ang lahat?
-Mabuti. -Mabuti.
Umaasa akong maganda ang araw ninyong lahat.
Karaniwang ang asawa ko ang nagsasalita rito,
pero parang wala siyang masabi ngayong hapon.
Pagtiisan ninyo muna ako
at tiyak na susubukan ko ang makakaya ko.
Kaya...
buong araw akong nasa bodega
at pagkatapos, lumabas ako para makita ang kaloob ng Diyos sa atin.
Ang magandang kalangitan,
ang mga baboy,
at ang maluwalhatiang lupaing ito.
Gagamitin ko ang ilang sandali
para pasalamatan at purihin ang asawa ko para sa pagkamit sa lupang ito.
Alam ng Diyos na noong una kaming dumating,
hindi nila alam ang pag-ibig at kagalalakang dumadaloy sa mga ugat niya.
Kaya kapag narito ako sa parang na ito,
kapag naririnig ko ang mga bata sa may sapa
naglalaro nang walang pakialam sa mundo,
kapag ako...
kapag nakakarinig ako ng mga bagong tinig mula sa malalayong lugar,
pero taglay ang parehong lakas at tibay ng ating lahi.
Ipinapaalala sa akin nito na mapanatag ang isip
na kung anuman ang pagpapasiyahan natin,
ang sakahan at komunidad na ito ay nasa mabuting kalagayan.
Alam kong nangako akong hindi magsasalita
at para makakain na.
Mabango, hindi ba?
Oo.
Pero bago iyan, tumayo tayo at...
maghawak-hawak ng kamay.
Mapasahapag kainan ka namin, Panginoon.
Mapasaamin ka at sa lahat ng lugar.
Igawad mo sa amin at ipagpala ang mga awa mo...
Nawa'y makasalo kami sa kapatiran sa iyo.
Wala akong duda sa ginintuan mong puso,
pero tila malaking problema ang dinala mo ngayon sa tahanan ko.
Talaga ba?
Nalaman ng asawa ko na pinaghahanap ang bagong dinala mo.
Hindi.
Lahat naman ng narito ay pinaghahanap dahil sa isang bagay.
Maliban sa akin.
Kung ganoon man,
nabibilang dito si Cora.
Tulad nating lahat.
At pasiya niya kung sasabihin niya ang tungkol sa tinatakasan niya
o saan siya magtutungo, kahit kailan niya piliin.
Huwag mo siyang gamitin para ilabas na laban ka sa riles.
Hindi ako laban sa riles.
Wala akong problema sa kawawang babaeng iyon,
pero huwag nating isiping hahayaan tayo ng mga Puti sa lugar na ito
kung magyayabang tayo sa kanila.
Magyayabang?
Kailan pa naging kayabangan ang pamumuhay at paghinga
at pagtatanim sa lupang sa iyo naman?
Pinahahalagan ko...
ang mga saloobin mo, Kapatid na Mingo.
At titiyakin kong isaalang-alang ang mga iyan habang ginagawa ang tungkulin ko.
Habang tinutunaw natin ang masarap na pagkaing ito,
may kasama tayo ngayon na isang kapita-pitagang bisita.
Ang ilan sa inyo na matagal na naming kasama
ay tiyak na makikilala ang gwapo niyang mukha.
May kilala akong ilan na kinikilig sa kanya.
Isang kilalang ginoo ng sining,
narito para magbasa mula sa kanyang ilalabas na koleksyon ng mga tula,
ang kapatid nating si Rumsey Brooks.
Maaari ko bang itanong
kung nasa sa atin ngayon sa Valentine Farm ang diwa ng ating lahi?
"Nakita ko rito ang isang may kulay na kahanga-hanga
"Humahayo sa kaparangan
"Lumilipad dahil sa mga pakpak ng anghel
"May dalang kalasag na nagliliyab
"Ng mga luha at dugo, At laman at buto at balat
"Ng lahat ng tinig na dumating at lumisan
"Ang magagandang kaluluwa ng mga kamag-anak
"Mula sa kalangitan ay nagbalik Ang isang anghel na bumagsak
"Isang kawal na pamana ng mabuting gawa
"Upang pagliyabin ang apoy ni Apollo
"Sa lahat ng nabubuhay na nilalang."
Kapatid na Rumsey.
Nang magsimula ang tula...
alam kong lalayo ka na.
Wala pang isang buwan
pero alam mo na ang gawi ko, G. Royal?
Hindi po.
Nagmamasid lang...
ako.
Magdasal kang hindi ka mahuli ni Red.
Iyan.
Ang ganda mo kapag ganyan ka.
Kapag ngumiti ka, alam mo ba?
Maganda ka naman talaga, pero iba kapag ngumiti ka.
Ano'ng sinabi ni Rumsey?
"Upang pagliyabin ang apoy ni Apollo sa lahat ng nabubuhay na nilalang."
Tumigil ka nga.
Hindi ko gagawin iyon.
Huwag mo akong apakan!
Ang tatamis ng mga salita mo, G. Brooks.
Kung ibibigay ko ang mga kalungkutan ko, mapapaganda mo ba ito?
Tiyak na susubukan ko.
Oo.
Tiyak akong gagawin mo.
Sige.
Ano'ng "sige"?
Pakiusap.
Ibigay mo ang mga kalungkutan mo.
Royal, nadarama kong may nangyayari.
Pinag-iisipan ng mga Valentine
na ilipat ang lahat sa kanluran.
Pinag-uusapan na dapat tayong lumayo sa mga Puti,
na lumayo tayo sa mga estadong may alipin.
Magandang ideya iyan.
Hindi sang-ayon si Mingo.
Iba ang plano niya para sa Valentine.
Gusto niyang...
ipagkasundo ang alak natin sa isang grupo ng mga Puting negosyante...
at dapat natin silang bigyan ng ilang kasiguraduhan.
Ano iyon?
May ilang kaguluhan sa bayan tungkol sa mga tumakas.
Sabi ni Mingo, kailangan nila...
ng katiyakan na wala nang mangyayaring ganoon.
Kaya ba tinitingnan niya ako na tila uod ako?
At 'di niya alam ang buong katotohanan.
Hindi sang-ayon ang lahat kay Mingo.
Kailan sila magpapasiya?
'Di ako sigurado, pero...
malapit na.
Makakaboto ba ang lahat?
Oo, binibini.
Kahit ikaw.
Bakit ka ganyan tumingin sa'kin?
Paano?
Iba kang makatingin, Binibining Cora.
Ang guwapo mo, alam mo ba? Kapag nakangiti ka.
Guwapo ka naman talaga, pero lalo na kapag ngumiti ka.
Binibining Cora.
Baka isipin kong kinukutya mo ako.
Itong linyang iyan, iyan ang linya ng pag-ibig.
Hanggang dito.
-Alam mo ang ibig sabihin niyan? -Hindi. Pero alam kong sasabihin mo.
Kumusta, Bb. Sybil?
Sige.
Uuwi na siguro ako.
Ayaw kong makagulo sa inyo.
Masaya akong makausap ka, Binibining Cora.
Ako rin, Royal.
MAY MGA KUWARTONG MAUUPAHAN
Kumusta, G. Valentine?
Hukom.
Akala ko ay hindi mo na iiwan ang mga baka.
Manahimik ka nga.
Cora, hindi ka nila hinahanap.
Sumpa ko na hindi ka nila hinahanap.
Itinuro niya ako.
Itinuro niya tayo.
Itinuro niya ang mga puno ng ubas.
Maghihinala sila lalo na nagtatago ka.
May mga batas dito sa Indiana. Mga patakaran.
'Di pwedeng pumasok sa ari-arian ang isang tagahuli
nang walang pahintulot ng lokal na hukom.
Ang Hukom dito...
ay mahilig uminom.
Kaya tinitiyak namin na ang taong iyon ay hindi mauuhaw
sa masarap na alak ng Valentine kahit isang sandali lang
at bilang kapalit, bago makatuntong dito ang isang tagahuli...
MGA TUMAKAS NA ALIPIN $100 DOLYAR NA GANTIMPALA
...tinitiyak naming matagal nang nakaalis ang hinahanap.
Ligtas ka rito, Cora.
Cora, ligtas ka.
Pwede ba kitang samahan?
Pwede bang makita?
Ginawa mo itong lahat?
Ito na ang nalakbay mo sa riles?
Oo.
At ang lahat ng taong naiwan ko.
Cora.
Alam kong may trabaho bukas, pero...
dahil sa naranasan mo sa araw na ito...
Iniisip ko,
na baka pwedeng iba ang gawin natin?
Ikaw at ako lang.
Marami pa rito na alam kong hindi mo pa nakikita.
Gusto ko sanang...
ipasyal ka nang kaunti...
para mapanatag ka.
Sige.
Ayos.
'Wag kang mag-alala.
Wala akong planong mamaril ng sinuman.
Kasi...
hindi pa ako nakakita ng maraming Itim na may baril.
Dito lang.
Nasa Saligang-Batas ito.
Mababasa mo sa aklatan.
Heto.
Hawakan mo.
Ayos.
Ikaw ang gumagamit nito,
hindi ang kabaligtaran.
Huwag kang magpapagamit dito.
Mahirap ito.
Kailangan kang masanay.
Ang sikreto ay...
mag-isip ka ng isang bagay na nais mong tamaan...
o isang tao, kung kailangan.
Ano'ng pangalan nila?
May kalungkutan sa iyo.
Gusto ko sanang malaman ang dahilan nito.
Gusto sana kitang tulungan.
Isinilang kang malaya, hindi ba?
Kung tumakas ka...
maraming bagay na naiiwan.
Mahirap na hindi sila isipin.
Para bang may bahaging nawala sa iyo.
Mabigat ito.
Napakabigat.
Maaaring totoo iyan.
Pero tila ikaw ang may pinakamabigat na pasan sa lahat ng nakilala ko.
Ang bigat na sinasabi mo...
hindi ko alam kung paano...
iyan makakayanan ng iba.
May nais akong ipakita sa iyo.
Mabango ang tae kung ihahambing dito.
Kung matagal ka nang nagtatrabaho sa sakahan, mabango ang tae.
Ano'ng hinuhukay mo?
Maghintay ka lang.
Heto.
Walang hindi kayang gawin sa mundo ang mga Itim.
Gusto mo bang makita, Cora?
Ayos ka lang, Cora?
'Wag kang masyadong titingin sa ibaba, baka matakot ka.
Hindi ito ginawa para sa isang tren.
Kapag pumasok ka, lumiliit ang lagusan, kita mo?
Hindi ito nakadugtong sa ibang riles.
Saan ito papunta?
Narito na iyan bago pa ako.
Ipinakita ito sa akin ng konduktor na pinalitan ko.
Heto.
Pumasok ako gamit ang handcar nang ilang milya.
Grabe ito, tila inaakap ako ng mga pader dahil sa sikip.
"Multong lagusan" ang tawag ko rito
dahil sa pagkakaalam ko, hindi pa ito nagamit.
Ang bahay sa itaas ay pagmamay-ari dati ng isang heneral noong Rebolusyon.
Hindi pa rin ako makapaniwalang may nakatira doon.
Lumang-luma na
kaya parang nilalamon na ito ng lupa.
Baka hindi ito nagsisimula sa bahay.
Pero sa ibang lugar...
sa kailalimang ito.
Baka hindi ito ang simula ng mga bagay,
pero ang wakas.
Mapapaisip ka tuloy kung may mapupuntahan ka ba talaga.
Baka mga lugar na tatakasan lang.
Bakit mo ako dinala rito?
Gusto ko itong ipakita sa iyo dahil...
marami ka nang nakita sa riles kaysa sa karamihan.
Gusto kong makita mo kung paano ito gumagana.
O hindi gumagana.
Pasahero lang ako tulad ng iba pa.
Oo, pero hindi mo ba nauunawaan,
na mas malaki ang lihim ng riles sa mga konduktor nito?
Kasama kayong lahat.
Ang maliliit at malalaking riles,
ang mga bago at mga lumang tren,
kahit ang maliliit na handcar.
Pero...
hindi talaga namin maunawaan.
Baka kaya mo.
Ako?
Hindi ko alam kung bakit narito iyan o ang kahulugan nito, Royal.
Ang alam ko lang, pagod na ako kakatakbo.
Eh 'di huwag na.
-Cora! -Huwag mo akong hawakan!
May kalungkutan sa iyo.
Gusto ko lang malaman ang dahilan nito.
Gusto sana kitang tulungan.
Uy, Cora.
Uy.
Kumusta ka na?
Maayos lang.
Cora, ayos ka lang ba?
20 beses mo na akong tinanong simula noong huling Linggo.
Sinabi ko na sa iyo.
Ginawa ko nga.
Ginawa mo nga.
Ano'ng gusto mo, Royal?
Gusto kong humingi ng tawad...
Gusto kong humingi ng tawad sa...
Nagawa mo na iyon.
Nagawa mo na, Royal.
Tantanan mo na ako.
May misyon sa timog.
Aalis sa ilang araw sina Red at Samson.
Kailangan daw nila ng pangatlo.
Medyo mapanganib. Baka matagal akong mawawala.
Pwede kong sabihing iba na lang sana.
-Cora, tinatanong kita. -Ano?
Royal, walang kinalaman sa iyo ang nangyari sa ating dalawa.
Gawin mo ang gusto mo.
Huwag mo akong alalahanin.
Nakakapagod ang araw na ito.
Hihiga na ako.
Sumasakit ang ulo ko.
ISKEDYUL NG TREN
MGA ISTASYON - BILANG - PAGDATING - ORAS
ALABAMA CAROLINA - SARADO SARADO SARADO
MGA RILES
Dito ka.
Hindi ko iyon ginawa.
Masaya akong makita ka.
Susunod!
Saan ka nanggaling?
Indiana.
Pangalan?
Randall.
Cora Randall.
Malaya o tumakas?
'Di ako sigurado.
Saan ka nagpatotoo?
Sinabi ko ang kwento ko sa Georgia,
South Carolina, North Carolina, at Tennessee.
Ang haba ng biyahe mo.
Sabi nga nila.
Sa Indiana?
Paumanhin po?
Sinabi mo ang kwento mo sa lahat.
Sa Indiana rin ba?
Opo.
Pero sinabi mo ba talaga?
Sinabi mo ba ang katotohanan?
Wala akong makitang Cora Randall dito.
Hindi iyan maaari.
Pero ganoon nga.
Bago tayo magpatuloy,
kailangang tiyakin namin ang patotoo mo.
Pero hindi ako pwedeng manatili lang dito.
Wala akong kilala.
Ganoon din ang mga nanay at tatay natin dati.
Pero tingnan mo.
Tingnan lahat ng ginawa natin.
Hindi naman matagal tingnan ang manipesto ng Indiana.
At kung totoo ang mga sinabi mo rito, magpapatuloy ka na.
Sige.
Ano'ng dapat kong gawin pansamantala?
Makipagkaibigan ka.
Susunod!
Sige.
Salamat.
Sobrang sarap nito.
Hayaan mo ang mga Aprikano na gumawa ng isang lugar
kung saan maiinom mo ang pinakamasarap na kape.
Ayos ka lang ba?
Marami iyan, alam ko.
Nasa ilalim ba tayo ng lupa o sa ibabaw?
Depende kung saan ka galing.
Oo.
Nasa labas pa rin ba ang buong mundo?
Oo naman.
Sa tingin mo ba ay nasa buwan tayo?
Pwede ba akong lumabas habang naghihintay?
Hindi.
Sa tingin ko, hindi ka pa handa.
Narito ako, Cora.
Si Lovey ito.
Nakatayo ka sa istasyon ng tren.
Natatakot kang hindi makasakay sa tren, alipin ka ng oras.
Napakarami mo pang hindi nasasabi sa kasama mo
at kaunti na lang ang oras para banggitin iyon.
Nagdagdag ng mga taon ang mga simpleng salita
at kaunti lang ang oras para sabihin ang mga ito
kung hindi nakialam ang mga taon at itinago ang mga ito.
Palakad-lakad ang konduktor sa istasyon
at nagtataka kung bakit nananahimik ka.
Pampagulo ka sa kanyang istasyon at iskedyul.
Magsalita ka, hanapin ang mga salita,
malapit nang umalis ang tren.
Hindi mo mahanap ang mga salita,
hindi ka papayagang umalis sa oras ng mga salita.
Wala pinapayagang pumagitna sa iyo at sa kasama mo.
Huli na. Naghihintay ang isang upuan.
Kalahati lang ng laban ang mga salitang payak at totoo.
Paalis na ang tren.
Palaging paalis na ang tren, at hindi ka pa rin nagsasalita.
Pwede ka bang maisayaw?
Pwede.
Napaka...
napakaganda mo ngayong gabi, Bb. Cora Randall.
Ikaw rin, Caesar Garner.
Talaga ba?
Oo.
Bagay sa iyo ang magagandang bagay.
At sa iyo rin, G. Garner.
At sa iyo rin.
Gaano ito katagal?
Hangga't kailangan mo.
Wala na si Royal.
Ano iyon?
Umalis na siya.
Umalis kagabi kasama ang dalawa pa.
Marami siyang dala.
Mukhang opisyal iyon.
Kailan siya babalik?
Paano ko malalaman?
Mukha bang ako ang nanay niya?
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Arvin James Despuig
Mapanlikhang Superbisor Maribeth Pierce