KABANATA SIYAM
TAGLAMIG
Marami akong narinig tungkol sa iyo.
Ellis!
Diyos ko! Binibining Cora!
Masaya akong makita kang muli.
Hindi ka masayang makita ako?
Hindi. Patawad, Ellis, nagulat lang ako.
Ano'ng ginagawa mo rito?
Papunta kami ni Olivia sa Kanluran.
Pagkatapos ng kasal namin, naisip naming pumunta sa Kanluran.
Hindi bagay sa bata ang buhay sa Timog.
-Bata? -Opo.
Palagi kong naririnig ang lugar na ito.
Hindi ako maniniwala kung hindi ko ito nakita ng mga mata ko.
Parang ikaw.
Ikinuwento ko lang sa kanila.
Masasabi sa iyo ni G. Royal...
Ayos ka lang?
Oo.
May gusto akong sabihin sa iyo.
Hindi ko lang alam kung paano.
Pagkagising ko noong umagang iyon...
Pagkagising ko at nalaman kong wala ka na...
nasaktan ako.
Ipinadama nito sa akin ang ilang matagal ko nang hindi nadarama.
Gusto kong humingi ng tawad para sa...
Gusto kong humingi ng tawad at umaasa akong papayagan mo na ako.
Patawad na umalis ako nang hindi nagsabi sa'yo.
Na hindi kita pinuntahan
at hindi pinadama sa iyo ang nadama ko. Nauunawaan mo ba?
Hindi iyon tama.
Umalis ako kasi nahihiya ako na nahihiya ka dahil sa akin.
Pero umalis ako at iniwan ka na pasan ang kahihiyang iyon.
Hindi tama ang ginawa ko.
Hindi ito tama.
May dapat akong gawin.
Dapat ko nang ibahagi ang kwento ko.
Kumusta kayo?
Salamat sa pagpunta ngayon. Sa pakikinig sa akin.
Tiyak ako na kilala na ako ng marami sa inyo.
Matagal na ako rito, kilala ninyo ako.
Naisip ko na tama lang,
dahil alam kong gusto ko rito,
na maging bahagi ninyo,
na sabihin ko ang kwento ko.
Ang buong kwento ko.
Inaakusahan ako ng isang krimen.
Hindi lang ako tumakas.
Oo, tumakas ako, pero may iba pa.
Tumakas ako mula sa isang plantasyon,
sa Georgia.
Ako at dalawa pang iba.
Ako at ang matalik kong kaibigan...
At isang napakabait na lalaki.
Nasa 'di planadong ruta kami nang may lalaking umatake sa'min.
Ipinapalagay kong marami sila.
Isa sa kanila ang sumunggab sa akin
at pinalo ko siya sa ulo.
Sa tingin ko ay napatay ko siya.
Kriminal ako,
at ayaw kong manatili rito nang hindi ninyo ito nalalaman--
Kalokohan ito!
Kriminal ang babaeng ito!
-Kapatid na Mingo, huminahon ka! -Isang kriminal.
Hindi lang tumakas pero kriminal din! Mamamatay-tao!
Para namang walang ibang mga dating kriminal dito.
Oo, pero hindi ko rin gusto na narito sila.
At wala na nga sila rito!
At wala silang pinatay na mga Puting batang lalaki.
Walang problema sa akin kung gusto ninyo akong umalis.
Kung saan ako galing, masaya na akong makita
ang ginagawa ninyo rito.
Hindi ko man lang ito pinangarap.
Nagpapasalamat akong nakita ko ito.
-Hindi ka aalis, ito na ang tahanan mo! -Sino'ng nagsabi?
Wala kang karapatang sabihin iyan.
Hindi mo karapatan.
Hindi siya ang naunang ganyan--
At hindi ang magiging huli.
Mingo, alam naming lahat ang kuwento mo, nagsikap at nag-ipon ka
at nabili mo ang iyong sarili at ang pamilya mo,
pero paano ang mga hindi kaya ang ganoon?
Huwag natin itong gawin.
Marami nang nagawa para sa atin si Kapatid na Cora.
Isa siya sa atin.
Alam natin na pagpapasiyahan ang kapalaran natin sa susunod na dalawang linggo.
Naiisip ko na makakabuti kung
pagkatapos na lang noon natin ulit pag-usapan ito.
MGA PAKAIN KUWADRA PAIN
MGA MAUUPAHANG KUWARTO AT KUWADRA
Salamat.
Ang ari-arian sa dokumentong ito,
na alipin at pag-aari sa estado ng Georgia,
ay pinaghahanap para sa pagpatay sa isang Puting batang lalaki,
na ang kasalanan lang
ay pagsubok na mahuli ang ari-ariang tumatakas.
Nasaan ang patunay na alipin siya?
Hindi ko dala.
Pero...
ipinapangako ko na totoo ito.
At bilang isa ring alagad ng batas...
lumalapit ako sa iyo at sa iyong pagnanais na gawin ang tama
para tulungan akong mabawi ang ari-ariang ito.
Hindi kung wala kang pahintulot.
Sa tingin ko ay bago ka lang dito,
pero iba ang mga Negro dito.
Legal ang magbasa at magbitbit ng mga armas.
Kapag pumunta ka roon at nagsisisigaw,
ikaw at ang maliit mong kaibigang ito ay pagbababarilin.
Saan?
Magpadala ka ng telegrama sa Georgia,
ipakita mo ang katibayan niya,
at papahintulutan kita.
Ang galing ng patotoo mo kanina.
Halika nga't yakapin ako.
Dapat mo nang tanggapin.
Ito na ang tahanan mo.
Gusto ng nanay mo na ipakasal ako para makalipat agad dito si Samson.
Huwag ka ngang maingay!
Sige, mga ginoo!
Sinisimulan na atin ang paligsahan sa pagbabalat ng mais!
Narito ang matatanda.
Ikaw siguro ang kausap niya. Ikaw ang tinutukoy niya. Hindi ako.
At narito, ang mga bagong sibol!
Ayos!
Mga bata!
Ang premyo sa taong ito ay magagandang pipa
na pinili't binili mismo ni G. John Valentine
mula sa isa sa mga pinakamahusay na nagbebenta sa buong Chicago.
Mamaya na lang.
Tandaan ninyo
na kapag may nakakuha ng pulang mais,
maaaring may espesyal na premyong naghihintay sa inyo.
Sige. Handa...
Maghintay...
Ngayon na!
Simulan na!
Sige pa!
Akin na ito!
Sige pa!
Sige!
Ano'ng ginagawa mo?
Sige pa!
Ano ito?
Panalo ako!
-Tumabi kayo! -Wala na.
Wala na.
Sandali lang!
Bilisan ninyo!
Tama!
Bata pa kayo.
-Ayos! -Ano sa tingin mo, Samson?
Tatalunin namin kayo sa susunod.
Sabi ko kay Royal ay umuwi na siya, pero hindi nakinig.
Ngayong taon lang kayo.
Halik para sa nanalo.
Gusto mong sumama sa akin?
Hindi ko na ito kailangan.
Naririnig ko ang tibok ng puso mo, Royal.
Noong una pa lang ay rinig ko na.
Mahal kita.
Mabuti kang tao, Binibining Cora.
Alam kong ipinagmamalaki ka ng nanay mo.
Mag-ingat kayo, ha?
Buong buhay akong nasa ilalim ng lupa.
Walang narito sa taas ang mas nakakatakot.
Mag-ingat kayo.
Ikaw rin, Binibining Cora.
Bakit hindi ka gumagalaw?
-Telegrama. -Ano iyon?
Telegrama po.
Sige po.
Suwerte siguro ako ngayong araw.
Hindi ka tulad ng iba, ano?
Hindi ako espesyal.
May isang sakahang puno ng mga taong tulad ko.
Pinag-uusapan nga ang sakahan ninyo. Ang alak ninyo.
Hindi maikakaila ang kalidad ng alak na ito.
Pinag-uusapan din nila ang tungkol sa mga kriminal,
mga tumakas na alipin, at mga mas malala pa.
Mas malala?
Alam ko ang mga narinig ninyo,
pero dapat ay mas mataas ang tingin ninyo sa Valentine.
Paano magagawa ng isang grupo ng mga Negro na magkalupa, taniman ito,
at pagtagumpayin ito, labis na pagtagumpayin ito,
nang hindi nililinis ang sarili?
Ang mga taong sinasabi ninyo,
nakasama nga namin sila, pero pinaalis din namin.
Mabubuting Negro lang ang gusto namin sa Valentine.
Maayos iyan,
pero pag-usapan natin ang kasunduang ito.
Sige.
Bibigyan namin kayo ng magandang porsyento sa lahat ng transaksyon.
Para mangyari ang kasunduan,
kailangan naming makita ang pamamalakad ninyo sa sakahan.
Hindi lang kami aasa sa salita ninyo ni Peyton.
-Kung gayon, tingnan ninyo. -Ano?
Dapat sila pumunta sa sakahan.
Makikita ninyo kung paano pwede maging mahusay at demokratiko ang mga Negro.
Pinagdedebatehan at pagbobotohan pa nga namin ito.
Gusto ba ninyong makita iyon?
Magbobotahan kayo?
Oo.
Kung papasok kayo sa kasunduang ito?
Oo.
Sinabi sa akin ng nanay ko,
"Mahina ang siyang nagmamatigas."
Dapat hinayaan mo silang manalo nang kaunti.
Hindi masamang huwag ipakita
na kasinggaling mo ang mga Puti
sa bawat pagkakataon magagawa mo iyon.
Ganoon nga ang ginawa ko, Peyton.
Ganoon nga.
Lumabas ka nga.
Parang buong linggo ka nang narito.
Wala na akong masasabi.
Ang salita ko ang buhay ko.
Hindi ako makakapagsalita para sa iba, pero boto ako sa iyo.
Hindi ikaw ang inaalala ko.
Talaga?
Oo. Masaya rito, pero tumakas pa rin ako galing ng Georgia.
Pero wala ka na sa Randall, naaalala mo?
Malaya ka.
Paano?
Hindi ito mapapatunayan.
Nawala sa kanya ang nanay ko,
pagkatapos ay ako.
Hindi niya ako tatantanan.
Matagal ka nang nawala, malayo ang narating.
Walang makakasakit sa iyo galing ng Georgia.
Habang narito ako.
Pag-aari ang lupa.
Pag-aari ang mga gamit.
Pag-aari pa rin ako,
kahit sa Indiana.
Hindi ko maipagkakaila.
Pwedeng totoo iyan,
sapat ang kita ng sakahang ito
para bilhin ang mga nasa plantasyon, at iba pa.
Kahit nga pumunta na ako roon at ayusin ang mga papel mo.
Bakit nga ba hindi?
Bakit hindi ang alin?
Bakit hindi ninyo bilhin ang lahat ng negro
na hindi makatakas?
Hindi ko alam.
Hindi pa siguro napapanahon, alam mo?
Walang bagay ang magpakailanman, lalo na sa mga Itim.
Siguro ay... pinanghahawakan namin ang mahahawakan namin.
Pinangangalagaan ang sa amin at pinalalakas ang sarili.
Tama pala si Mingo tungkol sa akin.
Hindi ako katulad ninyo.
Bakit pinanghahawakan ninyo ako?
Kapag nagbotohan na,
anuman ang mangyari, igagalang ko ito.
'Di tayo aabot doon, pangako.
Huwag kang mangangako sa akin.
Sinasabi lagi ng lahat na natatangi ako.
Para saan pa ang riles kung mga natatangi lang ang makakagamit?
Para saan pa ang malayang sakahan kung mga natatangi lang ang pwede rito?
-Ginoo-- -Tingnan mo ulit!
Maraming beses ko nang tiningnan. Huwag mainit ang ulo mo.
-Lagpas isang linggo na ako rito. -Opo.
Nakapunta na sana ako sa Georgia at nakabalik na sana ngayon...
Wala po akong magagawa.
...sa halip na magtiwala sa telegrama mo.
Nauubos na ang pasensya ko!
Hindi ako ang dahilan ng pagkaubos na iyan.
Ayos siguro kung bibili siya sa akin.
Amo! Tingnan mo!
Hukom.
Kailangan ko... Kailangan ko ang pahintulot.
Bilang alagad ng gobyerno, dapat mo akong bigyan ng pahintulot.
-Talaga? -Opo.
Kung ikaw ang sheriff, sino siya? Ang deputy mo?
Hukom! Kapag lumabas
na ang kriminal na hinahanap ko ay nagtatago sa bayan mo,
-matatakot ako para sa posisyon mo! -Tumigil ka na!
Pupunta-punta ka rito na may mga papel
at kasama ang negro mo
at sa tingin mo ay matatakot mo ang bayan ito na para bang mananakop ka?
Hindi.
Hindi rito.
Halika na.
Lalabo ang mata mo kapag inulit mo iyan.
Hindi ako makatulog.
Sige.
Ako rin.
Huwag kang mag-alala, hindi ko titingnan.
Hindi naman siguro ibang-iba.
Ang isang bagay tungkol sa atin,
pinagbiyak na bunga tayo.
Iyon lang.
Hindi tayo pareho.
Kapag tiningnan ka,
hindi sila makapaniwalang naging alipin ka.
Pero kapag tiningnan ako...
Tila ayaw nilang maniwalang pwede akong maging malaya.
Napopoot sila sa akin.
Kapatid, bakit mo gustong makipagkalakalan sa kanila?
Bakit hindi natin iwasan ang mga puting iyon, ang lahat ng ito?
Alam natin na maraming lupain.
Mas maraming lupain kaysa mapapangarap ng isang tao.
Oo, pero para kanino?
Pangarap nino?
Para kanino?
Huwag kang magsasalita tungkol sa mga pangarap.
Mga bata, tara na!
Bumalik kayo.
Ang kapangyarihan ng Amerika bilang isang,
isang mataas...
Isulat mo ito. Ang kapangyarihan ng Amerika ay isang marikit...
oo, marikit na liwanag
na patnubay ng...
Ano?
Ano iyon?
Baka matulungan kita.
Isara ninyo ang pinto.
Tulad ng pagkakaalam ninyo...
hindi kami nagkaanak ni John.
Wala sa kapalaran namin.
Baka ang sumpa ng pagkakaisa para sa amin ay ang katapusan ng salinlahi,
at maliwanag namin itong naaalala ni John,
noong isang malupit na taglamig, isang babae ang lumapit sa amin,
may sakit at nahihirapan,
at hindi namin siya tinanggap dahil nadama naming hindi namin siya maliligtas.
At kaming dalawa,
dalawang Negrong namumuhay na may takot dahil sa aming kulay,
napakapanganib noon.
At kapag tiningnan ko ang silid na ito,
nakikita ko ang mukha ng babaeng iyon sa mga mukha ninyo.
Parang kayo na ang mga anak namin.
At tulad ng lahat ng anak, layunin naming mapamanahan kayo.
Wala kaming pagmamay-ari.
Sa inyo ang Valentine.
Marami tayong gagawin ngayon.
Papakinggan natin ang mahal kong asawa at ang kagalang-galang na si Mingo.
At pagkatapos, pagbobotohan natin ang kapalaran ng sakahan.
Kabilang ang tungkol kay Cora.
Isinilang akong alapin,
at binili ko ang kalayaan ko.
Dahil sa matapat na pagtatrabaho, nabili ko ang sarili ko...
nabili ko ang pamilya ko nang isa-isa,
sa bawat sweldo ko.
Dito sa Valentine, nagawa natin ang imposible.
Pero hindi lahat ay may katauhang katulad natin.
Hindi tayo magtatagumpay lahat.
Patawad, pero hindi.
Masyado nang malala ang ilan sa atin.
Binaluktot ng pagkaalipin ang mga isip nila.
Nakita ninyo na ang mga naliligaw na ito sa mga plantasyon,
sa mga kalsada ng mga bayan at lungsod,
sila na mga hindi nirerespeto at hindi marerespeto ang mga sarili nila.
At nakita ninyo sila rito,
tinatanggap na regalo ang lugar na ito,
pero hindi nababagay rito.
Huli na ang lahat para sa kanila.
At ang ipagsapalaran para sa kanila ang mga ginawa natin dito
ay kamangmangan at hindi kinakailangan.
May ilang magandang punto si Kapatid na Mingo.
Hindi natin maliligtas ang lahat.
Pero...
pwede nating subukan.
Tama!
Minsan, ang kapaki-pakinabang na kahibangan
ay mas mabuti kaysa sa walang saysay na katotohanan.
Narito ang isang kahibangan para sa inyo.
Na matatakasan natin ang pagkaalipin.
Na mababayaran natin ang ating kalayaan.
Hindi tayo makakatakas sa pagkaalipin.
Hindi maghihilom ang mga peklat nito.
Kahit sa balat ko,
palagi itong mapapasaatin.
Nang makita mong ibinenta ang nanay mo,
ginulpi ang tatay mo,
ginahasa ang kapatid mo ng isang amo o panginoon,
naisip mo bang makakaupo ka rito ngayon,
na walang tanikala o pamatok,
kasama ang isang bagong pamilya?
Lahat ng bagay na nalaman ninyo
ay nagsabing imahinasyon lang ang kalayaan.
Pero narito kayo ngayon.
At may sasabihin pa akong isang bagay.
Kahibangan ang Sakahang Valentine.
Sino'ng nagsabi sa inyo na dapat may kanlungan ang mga Negro?
Sino'ng nagsabing may karapatan tayong ganoon?
Kabaligtaran ang sinasabi ng bawat minuto ng paghihirap ninyo sa buhay.
Kung kasaysayan lang ang batayan, hindi pwedeng magkaroon ng ganito,
kaya marahil ay kahibangan din ito!
Pero, narito tayo.
May mga katotohanan...
-Oo! -Tama ka!
May mga katotohanan na dapat nating harapin.
Hindi magbabago ang mga puti nang magdamag.
Hindi nila tayo tatanggapin sa mga bahay at negosyo nila
nang walang pamalo at bato
basta't bughaw ang langit at mainit ang impiyerno.
Pero, ganito kasi,
hindi natin kailangan na ganoon sila.
Hindi natin kailangan
dahil ang produktong ginagawa natin dito
ay may halaga at kapangyarihan!
May $100 ang bawat Puti
para sa bawat sentimo ng bawat Negro sa bansang ito.
Kung ibebenta natin at ibabahagi ang bunga ng ating pagsusumikap,
walang sukdulan ang maabot ng negosyo natin.
Pagtatago ng mga tumakas...
mga taong tinutugis dahil sa pagpatay, mga kriminal!
Sa tingin ninyo, titiisin magpakailanman
ng mga Puti ang kapangahasan natin?
Mga kapatid, pakiusap.
Inanyayahan ko ang mga ginoong ito.
Hiniling ko sa kanila na saksihan
ang pamamalakad ng mga matwid na Negro sa sakahang ito.
Sige. Hayaan ninyo silang manatili.
Magsiupo kayo.
Mananatili sila.
Doon sila dapat sa likod,
pero mananatili sila.
Wala akong sasabihin sa inyo
na hindi ko sasabihin sa kanila!
Tulad ng sinasabi ko, kahibangan din ang Amerika,
ang pinakamalaki sa lahat.
Naniniwala ang mga Puti nang buong puso nila,
na karapatan nilang kamkamin ang lupain.
Na pumatay ng mga Katutubo, makipagdigma,
alipinin ang mga kapatid natin!
Hindi mabubuhay ang bansang ito kung may anumang katarungan sa mundo
dahil ang pinakasaligan nito ay pagpaslang, pagnanakaw, at kalupitan.
Hindi ito mabubuhay.
Pero narito tayo!
Ang Sakahan sa Valentine...
Ang Sakahan sa Valentine ay gumawa ng mga pagsulong tungo sa hinaharap.
Nagtayo tayo ng isang pamayanan,
isang produktong nalalaman ng Puti na hindi niya kayang mabuhay nang wala.
Sa pamamagitan ng pagpapatunay sa tipid at talino ng mga Negro,
papasok tayo sa lipunan na isang miyembro na produktibo na may buong karapatan.
Mga kapatid, totoo ito.
Totoo ito!
At nangyayari na ito ngayon.
Bakit pa natin ito papalampasin?
Sa halip na iwan ang ating naitayo,
kailangan lang nating magdahan-dahan,
makipagkasundo sa mga kapitbahay natin,
at higit sa lahat, itigil ang mga gawaing makapagpapagalit sa kanila.
Dito sa Valentine, may naitayo tayong kahanga-hanga.
Mahalagang bagay ito.
At dapat itong pangalagaan,
palusugin,
kung hindi, malalanta ito.
Tulad... Tulad ng isang rosas sa gitna ng niyebe at...
Ngayon...
Huwag kang magmadali.
Sana ay maunawaan ninyo ako.
Isinusuot ko ang magandang kasuotang ito araw-araw.
Pero hindi ibig sabihin ay maghihilom ang mga peklat ko sa likod.
Nadarama ko ang mga ito kapag tinitingnan ninyo ako,
kapag tinitingnan ko... ang asawa ko,
ang mga anak ko.
Kapag nadarama ko ang mga hapdi
na ang mga may kulay lang na tao ng Daigdig na ito ang nakakaunawa.
Malaman sana ninyo na sa pagsasalita
tungkol sa kinabukasan ng kamangha-manghang lugar na ito
na itinayo dahil sa pag-ibig, at diwa, at kadalisayan ng mga Itim,
sinasabi ko ito gamit ang gayunding pag-ibig
at diwa,
at mula sa labis na pagnanais...
na makitang yumabong ang kadalisayan.
Sasagutin ko dapat ang panawagan ni Kapatid na Mingo
hinggil sa dahan-dahang pag-unlad,
isinasara ang ating mga pinto para sa mga nangangailangan
at binubuksan ang mga ito sa mga nagdudulot ng pangangailangan,
binubuksan ang mga ito sa mga mapang-abusong Puti sa likod,
pero hindi ko kayang sabihin iyon sa inyo!
Hindi ko kaya, dahil kayo ang pipili nito!
Dahil ang isang bagay na alam naming dalawa na totoo,
hindi na mababago ang kulay natin.
Hinding-hindi na mababago ang kulat natin!
Dahil mga Aprikano tayo sa Amerika.
Isang bagay na bago sa kasaysayan ng mundo
walang batayan kung ano tayo, o ano ang hinaharap natin,
kaya ang kulay na natin ang bahala.
Ang kulay natin ang nagdala sa atin sa lugar na ito, sa pag-uusap na ito,
at magdadala sa atin sa hinaharap,
kung dito, sa Oklahoma, California,
maging sa Ehipto o Sierra Leone!
"Walang ibinigay.
"Pinaghirapan lahat."
Pahalagahan ang nasa sa inyo.
Kapatid, hindi ko alam kung bakit hindi mo pinili ang mga salitang ito,
dahil... totoong-totoo ang mga ito.
Ngayon...
walang halaga ang sakahang ito.
Itinayo natin ito, hindi ba?
At maitatayo natin ito ulit,
kahit isang daang ulit pa kung kinakailangan!
Pero mas gugustuhin kong itayo ito ulit kaysa ibigay ito sa kanila!
Mas gugustuhin ko pang sunugin ito kaysa ibigay ito sa kanila!
Dahil kung may isang bagay akong alam
tungkol sa bawat Puting tao na nakilala ko,
na kapag binigyan ninyo sila ng isang piraso, kukuhanin nila ang lahat!
Hindi!
Dito ka lang.
Bakit?
Tulad ng sinabi niya,
"Isang sakahang puno ng mga lalaking tulad niya."
Napakarami nila kung ganoon.
Paputukan sila!
Dito ka lang. Ibaba mo ang ulo mo.
Barilin sila!
Isang putok kada tao tapos sugurin sila,
madaraig natin sila kaagad.
Handa na ako.
Ano'ng nangyari?
-Sinugod nila tayo. -Ano...
Hindi.
Tayo!
Dalhin mo ako sa riles! Ngayon na!
Dalhin mo ako sa riles!
Diyos ko.
Dito sila pumupunta.
Ang kaibigan ni Cora doon.
Sige na.
May galit sa mga mata mo.
Humanap tayo ng paraan para mawala iyan.
Lalamunin ka nito kung hindi.
Iyan ang pinakamasamang motibasyon.
Ang pinakamasama.
Amo!
Amo! Tutulungan kita!
Huwag!
-Narito ako. -Cora!
Ayos lang.
Hawakan mo ito para sa akin.
Sige.
Gawin mo lang ang gagawin ko, ha?
Dahan-dahan lang.
Sige. Ibigay mo sa akin.
Hahanapin kita.
Saan ka man pumunta.
Hahanapin kita.
Nasaan ka?
-Narito ako. -Hindi.
Homer... may sasabihin ako.
May mga sasabihin ako.
-Handa ka na? -Opo.
Ang kapangyarihan... Hindi.
Ang kapangyarihan ng Amerika
ay isang marikit na bagay.
Isang liwanag na...
Isang kumikinang na liwanag, na dulot ng pangangailangan,
pangangailangan at kadalisayan,
sa pagitan ng martilyo at ng palihan.
Oo.
Para manakop at magtayo at magpaunlad.
Oo, para iangat ang mas mababang lahi. Kung hindi maiangat, ay masakop.
Kung hindi masakop, ubusin, lipulin.
Ang kapalaran natin na iniatas ng langit.
Ang kapangyarihan ng Amerika.
Sige! Umalis ka na!
May lugar tayong lahat,
ikaw at ako, alipin at tagahuli ng alipin,
ang panginoon at ang may kulay na amo.
Ibig kong sabihin, lahat, mula sa mga politiko,
hanggang sa mga bagong dating sa mga daungan.
Ang mahihina sa tribu mo,
patay na sila.
Ibig kong sabihin, namatay sila sa mga barko, dahil sa bulutong sa Europa,
sa mga parang kung saan sila nagtatrabaho.
Bata ka pa lang ay alam mo na ang pangalan ko!
Ikaw...
Tinanggal ang mga bughaw niyang mata mula sa ulo niya.
Amo? Gumising ka!
Amo?
Hindi.
Ang pagsasalin ng subtitle ay ginawa ni Arvin James Despuig
Mapanlikhang Superbisor Maribeth Pierce